The news is by your side.

استهلاک یا زړېدل

خلیل الرحمن فرحت

0 106

(Depreciation)

استهلاک د وخت په تېرېدلو سره د کمېدو اټکل کولو لپاره د محاسبې میتود دی. استهلاک د وخت په تېرېدو سره د فزیکي ملکیت یا شتمنۍ په ارزښت کې د کمښت په توګه تعریف شوی. فزیکي شتمني ارزښت لري ځکه چې خپل مالک ته مالي ګټې وړاندې کوي. استهلاک په حقیقت کې د نغدو پیسو حقیقي جریان نه دی، خو د مالیې اجازه ورکړل شوی کسر دی، چې په نږدې ټولو صنعتي هیوادونو کې د مالیاتو په محاسبه کې شامل دی. استهلاک څرګندوي چې د شتمنۍ څومره ارزښت کارول شوی. د شتمنیو ضایع کول د شرکتونو سره مرسته کوي چې د شتمنۍ څخه عاید ترلاسه کړي. په داسې حال کې چې هر کال د هغه لګښت یوه برخه مصرفوي چې شتمنۍ کارول کیږي. د استهلاک نه محاسبه کول د شرکت په ګټه خورا اغیز کولای شي. شرکتونه کولای شي د مالیې او محاسبې دواړو موخو لپاره د اوږدې مودې شتمنۍ استهلاک کړي.

  دا له سوداګرۍ سره مرسته کوي چې خپل عایدات د لګښتونو سره پرتله کړي، د هغو شتمنیو په شمول چې د عاید د تولید لپاره کارول کیږي. د ډیری شتمنیو ارزښت د دوی د پېرودلو وروسته د وخت په تېرېدو سره کمېږي. سوداګري باید د دوی د فعالیت تحلیل او لګښت ترسره کولو پرمهال دا کم شوی ارزښت په پام کې ونیسي، مګر د مالیاتي اهدافو لپاره استهلاک ضروري نه دی، چې د ثابتو شتمنیو کارولو لپاره د شرکت د حقیقي لګښتونو استازیتوب وکړي. د سوداګرۍ لپاره معمول او د منلو وړ دی، چې د مالي راپور ورکولو د اهدافو لپاره د موازي استهلاک میتود کاروي او په دقیق ډول د شتمنیو کمښت منعکسوي.

د استهلاک د محاسبه کولو لپاره ډیری میتودونه شته، معمولا د وخت تېرېدو یا د شتمنۍ د فعالیت د کچې پراساس محاسبه کیږي. چې تر ټولو عام یې مستقیم کرښه استهلاک میتود دی.

( 1) مستقیم کرښه استهلاک میتود (Straight Line Depreciation Method)

2)) د کلونو لپاره د ټولو ارقامو استهلاک میتود (Sum-of-years-digits Depreciation Method)

3)) د دوه ګوني توازن میتود (Double Decline Balance Method)

(4) د استهلاک مرکب میتود (Composite Depreciation Method

د یوې شتمنۍ هغه ارزښت ته ویل کېږي، چې د یوې مودې او یا په بل عبارت (Salvage Value/ Residual Value/Scrap Value)←

د سرمایې له استهلاکېدلو څخه  وروسته یې له ځان سره لري. دا ارښت ممکن صفر او حتا امکان لري چې منفي هم شي.

  هغه ارزښت ته ویل کېږي چې یوه سرمایه یې د کال په اخر کې له استهلاک وروسته لري.( Book Value)←

مستقیم کرښه استهلاک میتود: (Straight Line Depreciation Method)

شتمني د خپل ګټور ژوند د هر کال لپاره په ورته مقدار کې استهلاکېږي.

لومړۍ بېلګه: یو موټر چه په ۲۰ لکه افغانۍ اخیستل شوی وروسته له لسو کلونو به ۵ لکه افغانۍ ارزښت ولري. نو اوس د موټر هغه استهلاک پیدا کوو چه د کال په تېرېدلو سره مینځ ته راځي.

حل:

Original Cost = 2000000 Afghani

Residual Value or Salvage Value = 500000 Afghani

Useful life of Asset = 10 Years

Annual Depreciation Expense = ?

Annual Depreciation Expense = (Original Asset – Residual Value) / Useful life of Asset

Annual Depreciation Expense = (2000000 – 500000) / 10 = 1500000 / 10 = 150000 Afghani

که چېرې موټر وپلورل شي او د پلور نرخ د استهلاک شوي ارزښت څخه ډیر شي نو اضافي ګټه به وګڼل شي او د بېرته استهلاک تابع به وي. پردې سربېره دا لاسته راوړنه د استهلاک شوي ارزښت څخه پورته د مالیې دفتر له خوا د عادي عاید په توګه پېژندل کېږي. که چېرې د پلور قېمت د هغه ارزښت څخه چې له استهلاک وروسته یې لري کم وي، د پانګې ضایع د مالي مجرايي وړ ده او که ډېر وي نوهغه پورته ګټه د پانګې د ګټې په توګه پېژندل کېږي.

د کلونو لپاره د ټولو ارقامو د استهلاک میتود:  (Sum-of-years-digits Depreciation Method)

دویمه بېلګه:

که چېرې د یوې سرمایې اصلي ارزښت ۱۰ لکه افغانۍ وي، د ګټې اخیستلو دوره یې پینځه کاله وي او وروسته له پینځو کلونو یې ارزښت ۲ لکه افغانۍ وي نو استهلاک یې د کلني ارقامو د مجموعې په طریقه لاسته راوړو.

حل:

Original Value = 1000000 Afghani

Scrap Value = 200000 Afghani

Lifetime = 5 Years

اوس د کلونو د ارقامو مجموعه پیدا کوو   1+2+3+4+5 = 15

دغه راز کولای شو چې د کلونو د ارقامو مجموعه د فورمول په مرسته لاس ته راوړو

(n2+n)/2 = ( (52+5)/2 = (25+5)/2 = 30/2 = 15

د دوه ګونې کمېدنې توازن میتود: (Double Decline Balance Method)

دریمه بېلګه:

که چېرې د ساختماني موادو د پورته کوونکي یا لیفټ اصلي ارزښت ۱۰ لکه افغانۍ او د ګټې اخستنې دوره یې پینځه کاله وي او د پینځو کلو له تېرېدو وروسته ۱ یو لک افغانۍ ارزښت ولري نو استهلاک یې د دوه ګونې کمېدنې په طریقه پیدا کوو.

Original cost of elevator = 1000000 Afghani

Salvage value = 100000 Afghani

Life cycle = 5 Years

Depreciation rate = ( 100% / Life Cycle) X 2 = ( 100% / 5) X 2 = 20% x 2 = 40%

کله چې د دوه ګونې کمېدو بیلانس میتود کارول کیږي د کلني استهلاک په ټاکلو کې د سپما ارزښت په پام کې نه نیول کیږي، مګر له هغه ارزښت څخه چې له استهلاک وروسته یې لري هېڅکله یې د سپما ارزښت لاندې نه راځي، پرته له دې چې کارول شوي میتود ته پام وکړي. استهلاک هغه وخت پای ته رسېږي کله چې د سپما ارزښت یا د شتمنۍ ګټور ژوند پای ته ورسیږي.

څرنګه چې د دوه ګوني کموالي بیلانس استهلاک تل د خپل ژوند په پای کې د شتمنۍ په بشپړ ډول استهلاک نه کوي، ځینې میتودونه هم هر کال مستقیم استهلاک محاسبه کوي او د دواړو څخه لوی پلی کوي. دا د شتمنۍ په هغه منځني ژوند اغیز لري، چې د توازن استهلاک د کمېدو طریقې څخه د مستقیم کرښې استهلاک طریقې ته  اړول کېږي.

د استهلاک مرکب میتود: (Composite Depreciation Method)

دا میتود د سرمایې په داسې مجموعه د اجرا وړ دی، چې مشابه یا یو شان نه وي او د مختلفو کارونو د اجرا لپاره استفاده ترې کېږي.

څلورمه بېلګه:

که فرض کړو چې یو ساختماني شرکت یو اسکواټور او د موادو د لېږد لپاره یو ډمپر اخستی. د اسکواټور اصلی ارزښت ۵۰ لکه افغانۍ دی او د کار کولو دوره یې شل کاله تخمین شوې ده. له شلو کلونو وروسته به ۱۵ لکه افغانۍ ارزښت ولري او همدارنګه د ډمپر اصلي ارزښت ۳۰ لکه افغانۍ دی، د کار کولو دوره یې پینځلس کاله تخمین شوی ده. له پینځلس کلونو وروسته به ۱۰ لکه افغانۍ ارزښت ولري. اوس د دواړو مرکب استهلاک، د استهلاک اندازه او د کار کولو مرکبه اندازه پیدا کوو.

Excavator depreciation per year =(5000000 – 1500000) / 20 = 3500000 / 20 = 175000 Afghani

Dumper depreciation per year = (3000000 – 1000000) / 10 = 2000000 / 10 = 200000 Afghani

د استفادې مرکبه دوره مساوي کېږي په مجموعه د ټول استهلاک او تقسیم په مجموعه د یو کال استهلاک باندې

Composite life = Total Depreciation Cost / Yearly Total Depreciation

Composite life = 5200000/375000 = 13.87 => 14 Years

Composite Depreciation Rate = Yearly Total Depreciation / Total Historical Cost

Composite Depreciation Rate = 375000 / 8000000 = 0.047= 0.47 x 100 = 4.7%

Leave A Reply

Your email address will not be published.