The news is by your side.

صیب، صایب، صائب، سیب، سائب کۀ صاحب؟

لیکوال : سیلانی

0
پۀ فېسبوک کې د تخنیکي ستونزې لۀ امله دا ليکنه د دویم ځل لۀ پاره خپروم. هیله ده، خپل نظریات، وړانديزونه، نقد او تبصرې را سره شريکې کړئ او لیکنه خپره کړئ.
د ټولنيزو رسنيو ډېری کارونکي « صيب، صایب، صائب، صاحب، سائب، سایب او سیب » پۀ يوه معنا کاروي. خو يادې کلمې بېلابېلې معناوې لري او د کارونې ځانګړي ځايونه لري. ځينې ليکوالان پۀ دې آند دي، چې ژبه څۀ ډول ويل کيږي، يا تلفظ کيږي بايد هماغسې وليکل شي. دا آند تر ډېره د منلو نۀ دی، ژبپوهنه پۀ ځانګړې توګه معياري ژبه او ليکدود دا ډول نظریات او څرګندونې نۀ مني. ځکه هره ژبه او ليکدود ځانته ځانګړي ژبنيز اصول لري، چې د هغۀ پۀ رڼا کې د يوې ژبې ژبپوهان د خپلو او پردیو کلمو پۀ اختصار، بدلون، مستعاریزم او نیولوګیزم په رامنځته کولو کې د کلمو تاریخي شالید ته په کتو سره پرېکړه کوي او يوه کلمه د معیار پۀ توګه مني.
کۀ ځينې لیکوالان پۀ دې آند وي، چې موږ خپلې ژبې ته راغلي وييونه مفغن کو او د خپلې ژبې پۀ طرز و اصولو يې ليکو، نو دا کار پۀ دې معنا نۀ دی چې موږ هره مستعار شوې کلمه پۀ خپله خوښه مفغن کړو. د کلماتو مفغن کول ځانته ځانکړي اصول لري او شرایطو ته پۀ کتو ترسره يې متخصصین ترسره کوي،نۀ عام ولس.
وييز ګړدودونه تر ډېره د ګرامر او معیاري ليکدود متابعت نۀ کوي. موږ پۀ ورځنۍ محاروه کې د سهولت او سلاست پۀ موخه کلمې پۀ ګړدويزه بڼه کاروو، مګر پۀ معياري ليکنو او محاورو کې د کلمو معیاري بڼو ته باید خانګړې پاملرنه وکړو. ځينې لوستي کسان د پوهې او ناپوهۍ لۀ مخې ځينې کلمات د معياري بڼو پرځای پۀ لهجوي بڼه يا هم هغه بڼه ليکي چې څۀ ډول ويل کيږي. لکه : د ځو پر ځای زو. د صحیح پر ځای سیي یا هم سهي، د خوشحال پر ځای خوشال، د صاحب پر ځای صېب او صایب، د زیاتي پر ځای آتي…
پۀ دې ليکنه کې غواړم يوازې د « صیب، صایب، صائب،صاحب او سیب… » پۀ معنا او دکارونې پر ځايونو خبرې وکړم.
لومړی: صیب
صیب عربي کلمه ده چې پۀ بېلابېلو لویو او وړو وېپانګو کې ځانګړې معنا او د کارونې ځايونه لري. پۀ المعاني قاموس کې ياد ويی د باران لرونکې وريځې معنا ورکوي.( المعاني)
پۀ « دهخدا» وېپانګه کې د باران، پرلپسې باران او هغه وريځه چې باراني وي همدارنګه يو څيز ته د چا يا یو کس رسېدل او يو څۀ ته رسېدلو پۀ معنا هم کارو کيږي.( دهخدا)
صیب: دروند ورښت، پرلپسې باران. ( فرهنګ واژګان فرآن). دا کلمه د قران کریم پۀ البقرې سوره کې څو ځلې کارول شوې ده، لکه: اوکصیب من السماء فیه ظلمات و رعد و برق. (۲/۱۹). نوموړې کلمه پۀ ځينو نورو وېپانګو (عميد، انی دیک، جدول یاب، اباديس …) کې هم پۀ پورتنۍ معنا کارول شوې ده.
دويم: صایب/ صائب
دا کلمې هم لۀ آره عربي دي، چې پۀ ډېرو وېپانګو کې پۀ يوه معنا کارول شوې ده، چې دلته يې ځينې تاسو ته د بېلګې پۀ توګه راوړم:
صایب: سم او رښتيا ( فرهنګ جامع معین). صائب: سم او رښتيا، رښتينی ( فرهنګ عمید). صائب: درستکار و راست کار
راست و درست، رسا رساننده.
یکی چشم است کو بیند عجایب
شود ز آن دیدنی رای تو صایب
ناصر خسرو پۀ روشنائی نامه کې د « صایب» کلمه د رښتیا، سم، خلاصه لاره پۀ معنا کاروي. پۀ کلیله او دمنه کې ياده کلمه داسې کارول شوې ده: « ودر معرفت کارها و شناخت مناظم آن رأی ثاقب و فکرت صایب روزی کرد…. » ( دهخدا وېپانګه )
همدارنګه پۀ ځينو وېپانګو( عميد، ابادیس،دهخدا…) صايب او صائب پۀ يوه معنا کاروي.
درېیم: صاحب
دا ویی هم لۀ آره عربي ده. چې ډېری وېپانګو کې يې بېلابېلې معناوې وړاندې کوي:
معاشر، هم صحبت، همراه، مرده ، مالک، بدون صاحب، آن کۀ يا ان چه صاحبش مرده باشد. بدون صاحب نوعی نفرین به معنا کاش دارنده اش می مرد. شريعت، هغه چا چې شريعت راوړی وي، يیغمبر او د اسلام پيغمبر . هغه څوک چې د دولتي مقام او رتبې خاوند وي، افسر.( فرهنګ معین، دهخدا، عميد، المعاني….)
د پورته دريېو سپړل شويو کلمو څخه « صاحب » هغه ستاینوم دی چې موږ يې پۀ ليکنو او محاورو کې د خپلو مخاطبینو د درناوي پۀ موخه کارو. لکه: داکتر صاحب، پوهاند صاحب، رئيس صاحب…. پۀ دغۀ ترکیب کې د صاحب ستاینوم د څښتن، درلودونکي، د رتبې او مقام درلودونکي پۀ معنا کارول کيږي. پورته دوه نورې کلمې « صایب/ صائب او صیب » د صاحب معنا نشي وړاندې کولی او باید پۀ ليکنو کې يې لۀ کارولو ډډه وکړو.
يو ډله نور ليکوال د « صاحب» پر ځای « سیب، سایب، سائب هم کاروي. دا کار لۀ دوو اړخونو د کره کتني وړ برېښي او لۀ کارونې يې باید ډډه وشي:
لومړی: صاحب او سیب دوه بېلې کلمې دي، چې حتا تاريخي ريښې او د ژبو کورنۍ يې سره توپیر لري. « سیب » د پهلوي ژبې کلمه ده،چې پۀ پهلوي ژبه کې د « سپ»، اوراماني کې د« سوو» ګیلکی کې د « سب»… پۀ بڼو راغلې ده. مګر برعکس « صاحب» د عربي ژبې ویی دی.
دویم: دا دوه کلمې دوه بېلې معناوې او د کارونې ځانګړي ځایونه لري، چې یو لۀ بله ډېررر توپير لري. د صاحب پر معنا مې پورته خبرې کړي دي، خو « سیب» پۀ وېپانګو ې لاندې معنا ورکوي:
د یو ډول ونې مېوه ده، ګنګس، ګيچ او بې خوده ته هم وايي. ډالۍ، بخشش، د اوبو تلل او د اوبو وړل.( معین، دهخدا، عميد…وېپانګې)

 

(Visited 65 times, 1 visits today)
Leave A Reply

Your email address will not be published.