روغتیا – afghansabawoon http://www.afghansabawoon.com Wed, 24 Jun 2020 19:23:14 +0000 en hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.4.2 د کورونا وايروس د بحراني حالت درملنه http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%da%a9%d9%88%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d8%af-%d8%a8%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%8a-%d8%ad%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d9%85%d9%84%d9%86%d9%87/ http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%da%a9%d9%88%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d8%af-%d8%a8%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%8a-%d8%ad%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d9%85%d9%84%d9%86%d9%87/#respond Sat, 27 Jun 2020 02:04:15 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7916 په مخکنيو ليکنو کې هڅه وشوه، چې خپلو هېوادوالو ته د کورونا وايروس په اړه هغه اړين معلومات واړندې شي، چې د ټولیز پوهاوي او د کورونا دمخنيوي لپاره اړين ول، مګر له بده مرغه په دې ورځو کې د کورونا ناروغي خپرېدنه د افغانستان په پلازمينه کابل او د افغانستان په لويو ښارونو لکه […]]]>

په مخکنيو ليکنو کې هڅه وشوه، چې خپلو هېوادوالو ته د کورونا وايروس په اړه هغه اړين معلومات واړندې شي، چې د ټولیز پوهاوي او د کورونا دمخنيوي لپاره اړين ول، مګر له بده مرغه په دې ورځو کې د کورونا ناروغي خپرېدنه د افغانستان په پلازمينه کابل او د افغانستان په لويو ښارونو لکه هرات، مزار، ننګرهار او کندهار کې په زغرده روانه ده او نن سبا د کورونا وهليو شمېر تر ۳۰۰۰۰ تنو رسېدلی دی، نو اړينه مې وګڼله چې د کورونا د پرمختللي يعنې بحراني حالت د درملنې نړېوالې تجربې ستاسو سره هم شرېکې کړم.

تاسو ته جوته ده، چې د نوي کورونا وايروس رسمي نومونه «SARS-CoV-2» ده او ناروغي او کلينيکې بڼې يا نښو ته يې «COVID-19» نوم کارول کېږي، چې د چين په وهان ښار کې د فبروري مياشتې شاوخوا د دغه وايروس پېښې ثبت شوي دي او په ډېره لږه موده کې ټولې نړۍ کې دغه وايروسي ناروغي خوره شوه، چې اوسمهال تر ۹ ميليونه زيات خلک په دغه ناروغۍ اخته دي او تر ۵ لکه ډېر ترې مړه شوي دي.

د کورونا په اړه بېلابېلې انګېرنې او څېړنې تر سره شوي دي او د پېښو په سپړلو او تعبير کې هم ډول ډول معلومات خپرېږي، چې يو شمېر ليکنو کې د شکر، فشار، زړه او همدا ډول په سرطاني ناروغيو کې په کورونا د اخته کسانو شمېر د نورو خلکو په پرتله تر ۱۰ سلنه لوړ ښودل شوی دی. نن سبا د وينې د ګروپ په اړوند هم د کورونا بحراني حالت ته په يو شمېر ليکنو کې نغوته شوې ده.

د ايټالیا او فرانسې څېړونکو په خپلو څېړنو کې دې ته نغوته کړې ده، چې د ويني په مشخص ګروپ کې د کورونا بحراني حالت زياتره رامنځ ته کېږي. په دې اړوند په ايټاليا کې ۸۳۵ تنه او په هسپانيا کې ۷۷۵ ناروغان څېړل شوي دي. په دغو څېړنو ښودل شوې ده، چې د وينې د «A» په ګروپ کې د ۵۸ سلنه ناروغانو وضعيت بحراني حالت ته رسېدلی دی، چې د مړينې کچه هم په دغه ناروغانو کې لوړه ده. د وينې د «B» ګروپ لرونکي بيا د ناروغي په بهير کې متوسط يا د ناروغي منځنی حالت لري. مګر د وينې د «0» ګروپ لرونکي بيا د کورونا ناروغي يوه ملايمه يا سطحي بڼه  تېروي او لږه سلنه يې بحراني حالت ته رسېږي.

مخکې له دغو وروستيو څېړنو څخه هم دا جوته شوې ده، چې د وينې د «0» ګروپ خلکو کې د ملاريا ناروغي هم کمه ليدل کېږي او د «A» ګروپ لرونکي خلک د نورو په پرتله د طاعون وباَ په مقابل کې مقاومت لري. د وينې په «AB» ګروپ کې بيا د زړښت په موده کې د يادفراموشي يا «Alzheimer» نښې نښانې د نورو خلکو په تناسب ډېرې تر سترګو کېږي.

د وينې ګروپ
A+ B+ AB+ 0+
۳۷ ٪ ۹٪ ۴٪ ۳۵٪
A- B- AB- 0-
۶٪ ۲٪ ۱٪ ۶٪
A B AB 0
۴۳٪ ۱۱٪ ۵٪ ۴۱٪
ټول ۱۰۰٪

په ټوليزه توګه د انسانانو سلنه د وينې د ګروپ په اړوند په بېلابېلو ملکونو کې يو شان نه ده. په عمومي توګه داسې ښودل کېږي، چې په انسانانو کې د وينې د «A» ګروپ خلک د نورو په پرتله زيات دي او بيا ورپسې د «0» ګروپ لرونکي خلک دې، چې تر ۴۱  سلنه پورې دي. په کورونا وايروس ټول انسانان آخته کېدلی شي، مګر په ۸۱ سلنه کې دغه ناروغي د يو عادي زکام يا رېزش په بڼه پر ناروغ تېرېږي، خو په ۱۰ سلنه کې کېدلی شی د کورونا ناروغي يو بحراني حالت ته ورسېږي. په بحراني ناروغانو کې د وينې د  «A» ګروپ خلک زيات دي، چې تر ۵۸ ٪ د کورونا په بحراني حالت آخته کېدلی شي او د نورو ګروپونو په پرتله يې شمېره دوه چنده ده.

دغه ليکنه به له هغو ډاکټرانو او روغتيايي پرسونل سره چې په «ICU» کې کار کوي، مرسته وکړي، چې له کوويد ۱۹ ناروغانو سره څه ډول چلند وکړي. بايد په ګوته شي، چې په افغانستان کې په فعلي شرايطو کې د کورونا وايروس په ډراماتيک بڼه مخ پر خپرېدو دی. په نړېواله کچه د کورونا وايروس د «ICU» درملنه د ايټاليا او چين د څېړنو او تحقيقاتو پر بنسټ تر سره کېږي[1]. روغتيايي پرسونل ته سپارښتنه کېږي، چې د کورنا په ناروغي کې بايد د «a multidisciplinary Team» پر بنسټ د ناروغانو درملنه تر سره کړي. په دغه ټيم کې بايد اينتېنسیويست، پولمونولوژيست، کارديولوژيست، انفیکسيونيست، مجرب نرسان او د حفظ الصحه ډله موجود وي او درملنه د دغه ټولو او د نورو برخو له ډاکټرانو سره په همغږي کې تر سره شي.

د کورونا ناروغي د هوا له لارې سږمو او له سږمو ستوني او بيا سږيو ته سرايت کوي، نو د کورونا وايروسي ناروغي مخنيونه يا وقايه بايد د حفظ الصحې له لومړنيو اقداماتو لکه نظافت، د لاسونو پرېول، د ماسک آغوستل او له نورو سره د مخامخ صحبت او نېږدې کېدلو څخه د ځان ساتل دي. روغتيايي پرسونل د ناروغانو د مراقبت او درملنې په ترڅ کې بايد په ځانګړو کاليو يا جامو سمبال وي، مسلکې زده کړې ولرې او په خپله حفظ الصحه کې بايد پاملرنه وکړي.

په ګڼشمېر لیکنو کې دې ته نغوته شوې ده، چې د کورونا ناروغي په ۸۱ سلنه ناروغانو کې په خفيفه بڼه د یو عادي زکام په شکل تېرېږي، مګر يو شمېر ناروغانو کې د سږيو التهاب رامنځ ته کوي، چې د سږيو په انساجو کې د پړسوب په ترڅ کې د اکسيجن تبادله په وينه کې تضغيفېږي او يا بېخي نه تر سره کېږي او زياتره خلک د سږيو له پړسوبه مري، چې د ناروغ ماغزو، زړه، سږيو، ګوردو، ينې او د بدن نورو انساجو ته پوره آکسيجن نه رسېږي، نو هيپوکسي يې د مړينې سبب ګرځي.

د کورنا تشخيص:

د کورونا وايروس « SARS-CoV‑2 » د تشخيص لپاره له ستونې سواب يا د ستوني د موښلو نښه اخيستل کېږي او یا هم د ستونې د غرغرې اوبه څېړل کېږي، چې د ځانګړې ميتود په بڼه تر لاسه کېږي، يعنې د «Polymerase chain reaction (PCR)» په توګه تر سره کېږي. د دغو ميتودونو د لومړنۍ منفي نتيجې په ترڅ کې بايد د دويم ځل لپاره دغه د تشخيص توګه تکرار شي. هغه ناروغان چې د کورونا د وايروسي ناروغي په وروستيو پړاونو کې يعنې د پنوموني «Pneumonia»  يا سينه وبغل او یا د سږېو د «ARDS»  په ترڅ کې وي، نو د ستونې سواب يا د «PCR» د توګې څېړنې کېدی شي منفي نتيجه ولري، يعنې وايروس پکې نه شي تثبيتېدلی، ځکه په دې پړاو کې وایروس له ستوني ښکته د سږيو په نسجونو کې ځای پر ځای شوی وي، نو په دې حالت کې د بلغم او یا هم د برونشونو لَواژ «مينځنه» کېدی شي د وايروس د تشخيص په برخه کې مرسته وکړي. د بورنشونو سېکرېت يا نينېدنه يا ترشحات د برونشوسکوپ په مرسته تر لاسه کېدلی شي. بايد ياده شي، چې د سږيو د التهابيت په ترڅ کې د آکسيجن تبادله په سږيو کې ډېره ضعيفه وي، ځکه ناروغان په شدېدې نفستنګي آخته وي.

د ناروغي نښې نښانې:

څنګه چې په ډېرو ليکنو کې دې ته نغوته شوې ده، چې د کورونا وايروسي ناروغي زياتره د رېزش يا ساايستنې د سيستم د التهابيت په بڼه راڅرګندېږي، چې غوره نښې يې تبه او ټوخېدا ده. د کورونا ناروغي په بهیر کې تر ۸۱ سلنه خلک سطحي ناروغېږي، ۱۴ سلنه ناروغان بيا متوسط يا تسبتأ سخت ناروغېږي، خو ۱۰ سلنه ناروغان بيا بحراني حالت لري، چې تر ۳ سلنه ناروغان کېدلی شي له دغه وايروسي ناروغي مړه شي [2]. په «ICU/MCU» کې هغه ناروغان چې د ساايستنې له نيمګړتيا يعنې نفستنګي سره مخ شي او پرلپسې ساايستنه  يې د (>30/min)  او يا تر دې هم سريع وي او ناروغ د آکسيجن په عدم کفايې يا «Hypoxaemia» آخته شوی وي نو دغه ناروغ بايد تر جدي مراقبت لاندې ونيول شي او درملنه يې په جدي توګه تر سره شي. دغه ناروغان زياتره د سېنې يا ټټر د ايکسرې يا «Computertomography» په انځورونو کې د سږيو التهاب نښې نښانې لري[3] . په دغه پړوا کې د کورونا ناروغي کېدلی شي د «ARDS» پړاو ته واوړي او نور باکتريايي مل ميکروبونه «Coinfection» هم د سږيو التهابيت نور هم پياوړی کړي او سېپتيک شوک «Septic shock» رامنځ ته کړي. د کورنا په ترڅ کې کېدلی شي د زړه د ضربان نا معينه حرکت «Arrhythmia»، د زړه عدم کفايه يا التهابيت «Myocarditis» او همدا ډول د بډوډو يا ګوردو عدم کفايه «kidney failure» رامنځ ته شي. د ناروغي له پيله او بيا د «ICU» تر پړاوه پورې د ناروغ رسېدل کېدلی شي تر ۱۰ ورځو وغځېږي [4].

لابراتواري معاينات:

په لابراتواري څېړنو کې تر ۸۰ سلنه ليمفوپيني «Lymphopenia» او تر ۳۰ سلنه کېدلی شي ليکوپيني «Leucopenia» ولري. زياتره ناروغان د پروکلسيتونين «Procalcitonin» نورماله کچه لري، خو د دغه پارامتر يعنې «Procalcitonin» لوړه کچه يوې باکتريايي غبرګې ناروغي او يا سوپر اينفېکشن ته نغوته کوي. د «CRP» کچه زیاتره وخت لوړه وي، خو د «CRP» ډېره لوړه کچه هم د ناروغي له بحراني حالت سره سمون لري او له کورونا د تلفېدو ګواښ ورسره ډېر لوړ دی [5]. ترومبوسيتوپني «Thrombocytopenia» په ۴۰ سلنه کورونا ناروغانو کې تر سترګو کېږي. د «LDH» او یا د «D-Dimer» کچه په ۴۰ سلنه ناروغانو کې لوړه ده. نننيو علمي څېړنو او همدا ډول کلينيکي تجروبو ښودلې، چې د «LDH» د کچې غير عادي  لوړېدنه له «>400 IU/ml» زياته د کورونا ناروغي يو بحراني حالت ته ښودنه کوي، چې د ناروغ د مړېنې مخاطره ورسره غبرګه ده. په يو شمېر ناروغانو کې د تروپونين «Troponine» کچه هم لوړه وي، خو په علمي څېړنو کې د ناروغي له بهير او يا بحراني حالت سره يې اړېکې نه دي تثبيت شوې.

انځوريز تشخيص:

د سينې په ايکسرې تصويرونو کې د هغو ناروغانو چې د سابندي سره مخ شوي وي او د «ICU» تر مراقبت او درملنې لاندې وي، نو په سږيو کې يې دوطرفه يا بيلاترال «Bilateral» التهابيت ليدل کېږي. په «CT» کې بيا د ناروغي په پيل کې په دواړو سږيو کې د سږيو تر پردې لاندې د سپينو وريځو يا د کنګلشويو شيشو په بڼه التهابونه يا اينفيلتراتونه «Infiltrats» ليدل کېږي [6] او یا هم د سږېو د انساجو د پړسوب او کلکېدو «Consolidation» نښې ښيي [7]. ګڼشمېر پوهان د دې سپارښتنه کوي، چې له کورونا څخه د پرسونل د ژغورنې لپاره د «ICU» تر مراقبت او تدواي لاندې ناروغانو د «CT» څېړنه صرف په هغه حالت کې تر سره شي، چې د تدواي په دريځ کې يې اړتيا وي [8]. د «CT» پر ځای د سونوګرافي يا معاينې تلويزيوني سپارښتنه کېږي، چې د ناورغ له بستر سره نيږدې تر سره شي، يعنې ناروغ له يو ځايه بل ځایه ته انتقال نشي، چې د نورو خلکو او پرسونل د مصابېدو مخنيوی وشي.

د حفظ الصحې مقررات:

د کورونا ناروغان بايد په يوه کوټه کې يواځې بستر شي، چې هره کوټه خپل بېل دهلېز يا کاشکن ولري. د يوې پاندېمي او يا اپيديمي په ترڅ کې کېدلی شي ناروغان د کوهورت ايزولېشن «Cohortisolation» پر بنسټ قرنطين شي او طبي پرسونل په ځانګړيو جامو سمبال وي. د دغو ناروغانو مراقبت او تداوي بايد صرف هغه پرسونل تر سره کړي، چې د «COVID-19» لپاره روزل شوي وي.  دغه روغتيايي پرسونل د نورو غير کورونايي ناروغانو په مراقبت او درملنه کې بايد برخه وانخلي. د کورونا ناروغانو د مراقبت او تدواي لپاره بايد د پرسونال تعداد تر بريده کم وي او پايوازان د ناروغ د ليدلو لپاره د ملاقات اجازه نه لري.

روغتيايي پرسونل صرف د ضرورت په وخت کې ناروغ ته ورتلی شي.  د ناروغ سره د مخامخېدو او يا د مراقبت په ترڅ کې بايد د حفظ الصحې ټول مقررات په پام کې ونيول شي، يعنې لاسونه بايد تعقيم او يا پرېمينځل شي، ځانګړې جامې، ماسکونه، عينکې او دسکشونه بايد سم واغوستل شي، چې د یکبار مصرف دسکشونه او د «FFP2» يا «FFP3» ماسکونه  او يا هم د ضرورت پر اساس د ريسپېراتوار ماسک «Respirator»  سپارښتنه کېږي. د برونشوسکوپي يا هم د بورنشونو د لَواژ په ترڅ کې، کله چې د ناروغ د سږيو او برونشونو له افرازاتو سره طبي پرسونل مخامخ کېږي، نو دغه پورته یاد شوي ځانګړي ماسکونه بايد واغوستل شي او د حفظ الصحې ټول مقررات په پام کې ولري.

 ډېره غوره ګڼل کېږي، چې طبي پرسونل دغه دفاعي جامې او نور توکي لکه ماسک، چشمې يا عينکې، دسکشونه سم استعمال کړي. ماسکونه بايد سم کېښودل شي، چې پوزې او خولې شاوخوا سم بند کړي، چې تر ماسک د وايروس د ننوتلو مخنيوی وشي. لاسونه بايد څو ځله په الکوهلو پرېولی او يا يې په صابون پاک پرېمينځي، ځکه نو روغتيايي پرسونل د پورته يادشويو ټکيو په برخه کې بايد سم روزل شوي وي. د حفظ الصحې په برخه کې بايد د پرسونل د ساتنې، ضد عفوني او دیساينفکشن پروسيجر، د ناروغ قرنطين، د کوټې پاکول او د فاضله موادو او د ناروغ د جامو د سم تعقيم يا له منځه وړل بايد د روزل شوي پرسونل او د حفظ الصحې له مقرراتو سره سم تر سره شي [9].  د حفظ الصحې ټول مقررات بايد د هر روغتون او هرې سيمې لپاره د عامې روغتيا د وزارت د حفظ الصحې د ټيم لخوا تعين، کنټرول او تر سره شي.

د کورونا درمليزه تداوي:

د کورونا لپاره تر ننه د کومې مشخصې وايروس ضد تداوي يا انتي ويرال تراپي احصايوي څېړنه نه شته ده. په ګڼشمېر ليکنو کې د يو شمېر درملو، چې د کورونا لپاره کارول شوي يادونه شوې ده، چې د يو شمېر په اړه يې معلومات هم خپاره شوي دي، لکه «Hydroxychloroquin, Lopinavir/Ritonavir, Camostat, Remdesivir»، خو زیاتره د یو ناروغ او یا څو تنو په اړه معلومات ورکړل شوي دي، چې د ناروغي د بحراني حالت د پياوړي کېدو د مخنيوي لپاره له دغو درملو استفاده شوې ده، چې د درملنې د «Compassionate-Use» له پروګرام سره سر لګوي [10]. د  لېورپول په پوهنتون کې د «COVID-19 » په اړوند د تجربوي درملنې يوه څېړنه د درملو د اينتراکشن يا د درملونو پر يو اوبل اغېز کولو په اړه خپره شوې ده [11].

يو شمېر پوهان سپارښتنه کوي، چې د «ARDS» په درملنه کې بايد د سترويد درملو له معمولي استفادې ډډه وشي، يعنې د هر ناروغ په درملنه کې بايد و نه کارول شي، ځکه د سترويد درملو د استفادې په ترڅ کې د وايروس د لمنځه وړلو پروسه يا د بدن ايمون سيستم کاوړې کېږي او د فنګسي ناروغيو ګواښ ورسره مل دی [12]. د «SARS» او د «Influenza» په اړه څېړنو ښودلې ده، چې د سترويد درملو کارونه په دغو ناروغانو کې منفي اغېز درلودلی دی. مګر د سېپتيک شوک په درملنه کې د «Hydrokortison» د کمې کچې استفاده د لنډې مودې لپاره (تر يو ساعت)، ګټوره برېښي [13].

د آکسفورد د پوهنتون څېړونکو او پوهانو د «Recovery-Study» تر نامه لاندې، چې تر ۱۱۵۰۰ د کورونا ناروغان يې تر څېړنې لاندې نيولي وو، خپره کړې ده او د درملنې بېلابېل ميتودونه او اړخونه پکې څېړل شوي دي. د څېړنې يوه برخه يې، چې تر ۲۱۰۰ کورونايي ناروغان پکې شامل ول د «Dexamethason» په نامه يو درمل د ۶ ملي ګرام په اندازه د تابليت  يا د تزريق د آمپولونو په بڼه ورکول کېدل. څېړنې دا جوته کړې، چې د «Dexamethason 1 dd 6 mg» د تابليت یا هم د ۶ ملي ګرامه امپول د وريد له لارې د تزريق په ترڅ کې د کورونا ناروغانو د مړينې کچه د ۲۸ ورځو په بهير کې په هغو ناروغانو کې، چې ماشيني مصنوعي تنفس يې اخيستلو تر ۶۰ سلنه، په هغه ناروغانو کې چې پرته له مصنوعي تنفسه يوازې آکسيجن د ماسک په مرسته اخيستلو تر ۷۵ سلنه او په هغه ناروغانو کې چې ناروغي يې نسبي مشکله وه، خو د مصنوعي تنفس او يا هم اضافي  آکسيجن ته اړ نه ول، نو تر ۸۷ سلنه د دغه درملنې په ترڅ کې روغ شوي دي. د دغه څېړنې نتيجه ښيي، چې د ورځې «Dexamethason 1 dd 6 mg» د کورونا  ناروغي په درملنه کې ګټور اغېز لري او د کورونا په تداوي کې يې سپارښتنه کېږي.

د کورونا وايروس د واکسين جوړولو بهير په ګڼشمېر ملکونو کې ګړندی روان دی، چې چين، جرمني، امريکا او انګلستان په دې برخه کې خپل مقدماتي معلومات له رسنيو سره شريک کړي دي. د انګلستان د «Imperial College of London» د جون په درېيمه اونۍ کې د کورونا يا «Covid-19» د واکسين کلنيکي څېړنه پېلوي. د دغه څېړنيز ټيم مشر «Professor Robin Shattock» نغوته کوي، چې په يو شمېر حيواناتو کې ثابته شوې، چې دغه واکسين د کورونا ضد انتي باډي جوړوي، يعنې ايموني غبرګون ښيي، نو په انسانانو کې هم د کورنا ضد ايمونيتي رامنځ ته کولی شي.

د دغه نوي کورونا ضد واکسين لپاره د دغه وايروس د «RNA» د ځنځير يوه برخه چې جنيتيکي ځانکړتيا لري کارول کېږي. دغه جنيتيکي مواد د غوړين څاڅکي په بڼه تابليت کېږي. څنګه چې ياده شوه، زياتره واکسينونه د کورونا وايروس د «RNA» يا جنيتيکي موادو يوه برخه لري. دغه واکسينونه د انسان په عضلاتو کې تزريقېږي، چې د وايروس يو شمېر پروتينونه جوړ کړي، چې د انسان په بدن کې ايموني غبرګون رامنځ ته کړي، چې بدن له دغه وايروسي ناروغي وژغوري.

په دغه څېړنه کې به تر ۳۰۰ تنه برخه اخلي. په انګلستان کې د دغه څېړنې لپاره ۴۵ ميليونه ډالره ځانګړي شوي دي. په نړۍ کې تر ۱۰۰ زيات د کورونا وايروس يا «Covid-19-Vaccine» لپاره د ګڼشمېر واکسينونو لړۍ پيل شوې ده، چې د يو شمېر کمپنيو لکه «AstraZeneca, Pfizer, BioNtech, Johnson & Johnson, Merck, Moderna, Sanofi und CanSino Biologics» واکسينونه په انسانانو هم آزمويل شوي دي.

د نفستنګي یا د سږيو د عدمې کفايې په ترڅ کې بايد څه وشي:

د سېپتيک شوک او يا هم د پنوموني يا د انساجو د پړسوب، چې د «Oxygenation» پروسه په انساجو کې کاوړي کوي، په ترڅ کې د ډېر سيروم له استفادې بايډ ډډه وشي. د سيروم د حجم د ډېرېدو په ترڅ کې د انساجو د «Oxygenation» نيمګړتيا رامنځ ته کېږي، ځکه نو د سيروم له تزريق سره بايد احتياط وشي. د نفستنګي او یا هم د پنوموني او سېپتيک شوک په ترڅ کې د درملنې موخه د بدن انساجو ته  د کافي اکسيجن رسېدل يا  «Oxygenation» پروسه ده، چې د «SpO2 ≥90 %» سپارښتنه کېږي [14]. د تداوي په بهير کې باید دې ته پام وشي، چې د لوړ فشار آکسيجن   ورکول «High-flow-Oxygentherapy» او همدا ډول د آکسيجن ماسک له کارولو سره د آیروزوليشن (Aerosolization) ګواښ موجود دی، ځکه نو دغو ناروغانو ته اکسيجن ورکولو لپاره باید ځانکړي ماسکونو يعنې «NIV-Mascs» ماسکونو او یا هم د «High-flow-Brille» وکارول شي [15] او همدا ډول د پرسونل لپاره هم بايد د «FFP2-Mascs»، چې سم اچول شوي وي، استفاده شی. تجربو ښودلې ده، چې د اکسيجن د استفادې لپاره ناروغانو ته کېدلی شي د رېسپېراتور (NIV Mascs) له لارې آکسيجن ورکړل شي، چې د کورونا د وايروس د خپرېدو مخنيوی وشي او طبي پرسونل په دغه ناروغي مصاب نه شي.

په عمومي توګه د «COVID-19» په اړوند د سطحي نفستنګي په ترڅ کې بايد د «HFNC/NIV» په توګه د آکسيجن ورکولو څخه بايد ډډه وشي. هغه ناروغان چې د نفستنګي په ترڅ کې له بحراني حالت سره مخامخ کېږي او د هيپوکسيمي کچه يې لوړه وي يعنې «Hypoxaemia = PaO2/FIO2 ≤200 mm Hg» وي، نو د اکسيجن ورکول بايد د تنفسي ماشين  او «Intubation» په مرسته ناروغ ته ورکړل شي. هغه ناروغان چې نفستنګي لري بايد په روغتون کې تداوي شي. آکسيجن بايد د ماسک په توګه ورکړل شي. که د ناروغ نفستنګي پياوړې شي، نو په روغتون کې بايد د «Intubation» امکانات وي، چې ناروغ ته د ماشين په مرسته اکسيجن ورکړل شي. بايد ياده شي، چې د عاجل اينتوبېشن په ترڅ کې د حفظ الصحې ټول نورمونه بايد په پام کې ونيول شي، چې د کورونا د خپرېدو مخنيوی شي.

 د ماشين په مرسته د اکسيجن درملنه:

د نفستنګي په ترڅ کې د اکسيجن په مرسته تداوي ډېره اړينه ده. د ماشيني تنفس لپاره بايد ځينې ټکي ياد شي، چې په اړه يې معلومات اړين دي. د اينتوبېشن پروسه، برونشوسکوپي، د برونشونو پاکول، د لاسونو په مرسته نفس ورکول او د تراخې يا وچې مرۍ سوروي کول يعنې د «Tracheotomy» تر سره کول. دغه پورته يادې شوې پروسې بايد د ايروزولېشن د ګواښونو په پام کې نيولو سره په خاصو حالتونو کې، چې د ماشيني تنفس پرته د ناروغ تداوي نه شي کېدلی، تر سره شي. دغه ټول بايد د پرسونل د ژغورنې له مقرراتو سره سم تر سره شی، يعنې د خاصو ماسکونو «FFP2/FFP3»، ځانکړیو دفاعي عينکو، دفاعي جامو له اغوستلو سره تر سره شي. د ماشيني تنفس په ترڅ کې بايد هغه سيستمونه وکارول شي، چې د ناروغ سا د بستر يا کوټې چاپېر  ته نه بلکې په سيستم کې پاتې شي، يعنې د تنفسي له تړي سيستم څخه بايد استفاده وشي.

د ناروغ اينتوبېشن بايد د يو مسلکي ډاکټر چې د اينتوبېشن په برخه کې ښه تجربه ولري تر سره شي. که ممکن وي بايد د «Rapid Sequence Induction (RSI)» پرته د تنفسي د منځني يا بهرني سيستم څخه استفاده وشي، چې د آيروزولېشن مخنیوی وشي يا يې کچه را ټيټه شي [16].  د ناروغ سره بايد واټن په پام کې ونیسی، چې د څېړنې او يا اينتوبېشن په ترڅ کې د ويډیولارينګوسکوپ «Videolaryngoscop» د کارولو سپارښت کېږي. د عاجل اينتوبېشن په ترڅ کې د ستيتوسکوپ په مرسته د سږيو له کنټرولولو بايد له امکاناتو سره سم ډډه وشي. د ريانيمېشن يا د زړه مصنوعي مساج په ترڅ کې بايد د حفط الصحې ټول موارد په پام کې ونيول شي، چې په کورونا د پرسونل د اخته کېدلو ګواښ کم شي او د ناروغي د خپرېدلو مخنيوی وشي. د اينتوبېشن پروسه بايد ګړندۍ تر سره شي او د اينتوبېشن او مراقبت په ترڅ کې د طبي پرسونل تعداد بايد تر برېده کم وي.

ماشيني تنفس:

هغه کويد ۱۹ يا کورونا ناروغان چې د «ARDS» سره مخ شي، نو د تنفس حجم يې بايد «VT ≤6 ml/kg Standard-KG» او د سا اخيستلو یا د تنفس ورستنی یا اخري فشار يې بايد د «end-expiratory airway pressure ≤30 cm H2O» په بريد کې وي. د «PEEP» اعيارول بايد د «ARDS-Network-Tabelle (FIO2-PEEP-Tabelle)» د شيما په مرسته تر سره شي. د یو بحراني «ARDS» په ترڅ کې بايد د «PEEP» کچه په مناسب ډول لوړه وي، چې د «High-PEEP-Tabelle» په مرسته اعيارېږي [17].

ماشيني تنفس او مرستندي اقدامات:

د «ARDS» او د «PaO2/FIO2 <150 mm Hg» په ترڅ کې بايد ناروغ پرلپسې پړمخې واچول شي، چې د ناروغ د پړمخې اچولو موده بايد له ۱۶ ساعتونو کمه نه وي. په يو شمېر ناروغانو کې د «Hypoxaemia» په بحراني حالت کې د «NO2»، د عضلاتو د نرمښ يا رېلکسانس درمل «Muskelrelaxierung» او د تنفس د آسانتيا تخنيکي مانور کارول کېږي. د يو شمېر ناروغانو د بحراني «ARDS» او د اکسيجن د نيمګړتيا «Hypoxaemia» د «PaO2-FIO2-Quotient <80-60 mm Hg» په ترڅ کې د «venovenouse» د «ECMO» له سیستم څخه کار اخیستل کېږي، چې په سږيو کې د آکسيجن تبادله ممکنه شي. مخکې له «ECMO» لګولو څخه بايد د درمليزې تداوي ټول امکانات وڅېړل شي او ټول اړين درملونه بايد لومړی وکارول شي او بيا د «ECMO» د لګولو پروسيجر پيل شي، مګر په دې برخه کې د ناروغ او يا يې د وکيل او يا يې د کورنۍ موافقه اړينه ده.

اخذځایونه

     Literature

  1. Xie J, Tong Z, Guan X, Du B, Qiu H, Slutsky AS (2020) Critical care crisis and some recommendations during the COVID-19 epidemic in China. Intensive Care Med. https://doi.org/10.1007/s00134-020-05979-7
  2. Wu Z, McGoogan JM (2020) Characteristics of and important lessons from the coronavirus disease 2019 (COVID-19) outbreak in China: summary of a report of 72314 cases from the Chinese center for disease control and prevention. JAMA. https://doi.org/10.1001/jama.2020.2648
  3. Chung M, Bernheim A, Mei X, Zhang N, Huang M, Zeng X et al (2020) CT imaging features of 2019 novel coronavirus (2019-ncoV). Radiology. https://doi.org/10.1148/radiol.2020200230
  4. Yang X, Yu Y, Xu J, Shu H, Xia J, Liu H et al (2020) Clinical course and outcomes of critically ill patients with SARS-CoV‑2 pneumonia in Wuhan, China: a single-centered, retrospective, observational study. Lancet Respir Med. https://doi.org/10.1016/S2213-2600(20)30079-5
  5. Guan WJ, Ni ZY, Hu Y, Liang WH, Ou CQ, He JX et al (2020) Clinical characteristics of coronavirus disease 2019 in China. N Engl J Med. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2002032
  6. Wu J, Wu X, Zeng W, Guo D, Fang Z, Chen L et al (2020) Chest CT findings in patients with corona virus disease 2019 and its relationship with clinical features. Invest Radiol. https://doi.org/10.1097/RLI.0000000000000670
  7. Huang C, Wang Y, Li X, Ren L, Zhao J, Hu Y et al (2020) Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30183-5
  8. Liao X, Wang B, Kang Y (2020) Novel coronavirus infection during the 2019–2020 epidemic: preparing intensive care units-the experience in Sichuan Province, China. Intensive Care Med 46(2):357–360
  9. RKI (2020) Empfehlungen des Robert Koch-Institutes zu Hygienemaßnahmen im Rahmen der Behandlung von Patienten mit einer Infektion durch SARS-CoV‑2. https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/N/Neuartiges_Coronavirus/Hygiene.html. Zugegriffen: 9. März 2020
  10. Arabi YM, Murthy S, Webb S (2020) COVID-19: a novel coronavirus and a novel challenge for critical care. Intensive Care Med. https://doi.org/10.1007/s00134-020-05955-1
  11. University of Liverpool (2020) Covid-19 drug interactions. http://www.covid19-druginteractions.org/. Zugegriffen: 9. März 2020
  12. Bouadma L, Lescure FX, Lucet JC, Yazdanpanah Y, Timsit JF (2020) Severe SARS-CoV‑2 infections: practical considerations and management strategy for intensivists. Intensive Care Med. https://doi.org/10.1007/s00134-020-05967-x
  13. AWMF (2020) S3-Leitlinie Sepsis – Prävention, Diagnose, Therapie und Nachsorge. https://www.awmf.org. Zugegriffen: 31. Dez. 2018
  14. WHO (2020) Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (2019-nCoV) infection is suspected Interim guidance. https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/clinical-management-of-novel-cov.pdf. Zugegriffen: 9. März 2020
  15. Hui DS, Chow BK, Lo T, Tsang OTY, Ko FW, Ng SS et al (2019) Exhaled air dispersion during high-flow nasal cannula therapy versus CPAP via different masks. Eur Respir J. https://doi.org/10.1183/13993003.02339-2018
  16. Cheung JC, Ho LT, Cheng JV, Cham EYK, Lam KN (2020) Staff safety during emergency airway management for COVID-19 in Hong Kong. Lancet Respir Med. https://doi.org/10.1016/S2213-2600(20)30084-9
  17. AWMF (2017) S3-Leitlinie Invasive Beatmung und Einsatz extrakorporaler Verfahren bei akuter respiratorischer Insuffizienz. https://www.awmf.org. Zugegriffen: 4. Dez. 2017
  18. Fu Y, Cheng Y, Wu Y. Understanding SARS-CoV-2-mediated inflammatory responses: from mechanisms to potential therapeutic tools. Virol Sin. p. 12250.
  19. Cinatl JJ, Michaelis M, Morgenstern B, et al. High-dose hydrocortisone reduces expression of the pro-inflammatory chemokines CXCL8 and CXCL10 in SARS coronavirus-infected intestinal cells. Int J Mol Med. 2005;15(2):323–327.
  20. Russell B, Moss C, George G, Santaolalla A, Cope A, Papa S, Van Hemelrijck M. Associations between immune-suppressive and stimulating drugs and novel Covid-19 – a systematic review of current evidence. 2020;14:1022. doi: 10.3332/ecancer.2020.1022.
]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%da%a9%d9%88%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d8%af-%d8%a8%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%8a-%d8%ad%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%af%d8%b1%d9%85%d9%84%d9%86%d9%87/feed/ 0
ملا درد، عوامل او مخنيوی http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d9%85%d9%84%d8%a7-%d8%af%d8%b1%d8%af%d8%8c-%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a7%d9%88-%d9%85%d8%ae%d9%86%d9%8a%d9%88%db%8c-2/ http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d9%85%d9%84%d8%a7-%d8%af%d8%b1%d8%af%d8%8c-%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a7%d9%88-%d9%85%d8%ae%d9%86%d9%8a%d9%88%db%8c-2/#respond Mon, 22 Jun 2020 05:39:18 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7478 د انسانانو ملا له عضلاتو، هډوکو، غضروفو، عصبي رشتو، وينې رګونو، ډیسک او نورو ساختمانو جوړه شوې چې په هر ساختمان کې يې هر ډول ستونزه د ملا درد سبب کيږي. د ملا درد په هر عمر کې رامنځته کېدلی شي خو د عمر په زياتوالي يې د رامنځته کېدو چانس هم زياتيږي. ډولونه يې: […]]]>

د انسانانو ملا له عضلاتو، هډوکو، غضروفو، عصبي رشتو، وينې رګونو، ډیسک او نورو ساختمانو جوړه شوې چې په هر ساختمان کې يې هر ډول ستونزه د ملا درد سبب کيږي. د ملا درد په هر عمر کې رامنځته کېدلی شي خو د عمر په زياتوالي يې د رامنځته کېدو چانس هم زياتيږي.

ډولونه يې:

د ملا درد دوه ډوله دی، يو هغه دی چې ناڅاپي رامنځته کيږي او تر ۶ اونيو دوام کوي چې په طبي اصطلاح حاد درد ورته وايې. دویم هغه دی چې دومداره وي او تر ۳ مياشتو  يا زيات وخت دوام کوي چې په طبي اصطلاح کې ورته مزمن درد وايې.

عوامل يې:

  • د ملا برخه کې ضربه او زخم
  • د عضلاتو سپزم يا شخي
  • د ملا د هډوکو کسر يا ماتېدل
  • د ډيسک تخريبېدل، د هرې فقرې يا مهرې ښکته او پورته غضروفي ډيسک شتون لري چې د دغه ډيسک زخمي کېدلو يا پړسېدلو په نتيجه کې په عصب فشار وارديږي او د ملا درد سبب کيږي
  • له توان پورته درانده کارونه کول
  • د ګردو تيږې
  • پر څوکۍ د ناستې کارونو د اجرا پر مهال قات يا کاږه کېناستل
  • حاملګي

اعراض او علایم:

د ملا درد لویه نښه د ملا په بېلابېلو برخو کې درد وي چې ځينې وختونه د ملا لاندې برخې او خاصرې لګن طرف ته انتشار کوي. د ملا ډيری دردونه څو ورځې وروسته په خپله جوړيږي خو کچيرې لاندې علايم ورسره وي نو بايد ډاکټر ته مراجعه وشي

  • وزن له لاسه ورکول
  • تبه
  • د ملا پړسوب
  • د ملا درد چې ښکته برخې او پښو طرف ته انتشار وکړي
  • د ادرارو کولو پر مهال درد
  • د خاصرې لګن، مقعد او تناسلي الې شاوخوا بې حسي رامنځته کېدل

کورنۍ درملنه

تړمې اوبه يا ګرم موام په يو لوښي کې اچول او د ملا پورې تړل، استراحت کول، په تړمو اوبو حمام کول

طبي درملنه

ډيری وختونه د ملا درد په استراحت سره ارامیږي خو ځينې وخت دوامداره شي چې بيا طبي يا کورنۍ درملنې ته اړتيا پيدا کوي. لومړی خو هڅه بايد وشي چې د ملا درد اصلي عامل پيدا او بيا د عامل له منځه وړلو درمل ورکړل شي.

د ملا درد کمولو لپاره د درد ضد درمل کارول لکه آیبوپروفين وغيره

د عضلاتو شخۍ له منځه وړلو لپاره د سپزم ضد درمل لکه هايوسين

کچيري دغو درملو نتيجه ورنکړه نو بيا Cortisone injections یا Botox پيچکاري ترسره کول

نوټ: دغه درمل د ډاکټر له نسخي پرته کارول جواز نلري او که په خپل سر واخيستل شي نو د ګټې پر ځای زيان رسوي.

د ملا درد مخنيوی:

  • سپورت کول چې د ملا درد لپاره ښه سپورت د ملا او خيټې حرکات ترسره کول او همداراز د زنګونو او پښو درد مخنيوي لپاره قدم وهل او پلی تګ ګټور دي.
  • هغه خواړه خوړل چې ويټامین ډي او کلسیم ولري لکه هګۍ، پنير، شيدې، مستې، ماهي غوښه او سبزيجات خوړل
  • د کار کولو پر مهال په څوکۍ سيده کېناستل
  • سګرټ پرېښودل
  • وزن کمول
]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d9%85%d9%84%d8%a7-%d8%af%d8%b1%d8%af%d8%8c-%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a7%d9%88-%d9%85%d8%ae%d9%86%d9%8a%d9%88%db%8c-2/feed/ 0
خپګان، ژور خپګان http://www.afghansabawoon.com/%d8%a7%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%be%d9%88%d9%87%d9%86%d9%87/%d8%ae%d9%be%da%ab%d8%a7%d9%86%d8%8c-%da%98%d9%88%d8%b1-%d8%ae%d9%be%da%ab%d8%a7%d9%86/ http://www.afghansabawoon.com/%d8%a7%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%be%d9%88%d9%87%d9%86%d9%87/%d8%ae%d9%be%da%ab%d8%a7%d9%86%d8%8c-%da%98%d9%88%d8%b1-%d8%ae%d9%be%da%ab%d8%a7%d9%86/#respond Tue, 09 Jun 2020 21:55:52 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7703 خپګان يا ژور خپګان (depression) څه شی دی؟ خپګان يوه ډېره عامه ناروغي ده، چې په نړۍ کې لږ تر لږه ۲۵۰ ميليونه خلک په دې رنځ اخته دي . د ژور خپګان له امله په نړۍ کې هر کال تر اته لکو پورې کسان په ځانوژنه لاس پوري کوي. په انګلستان کې دوه پر […]]]>

خپګان يا ژور خپګان (depression) څه شی دی؟

خپګان يوه ډېره عامه ناروغي ده، چې په نړۍ کې لږ تر لږه ۲۵۰ ميليونه خلک په دې رنځ اخته دي .

د ژور خپګان له امله په نړۍ کې هر کال تر اته لکو پورې کسان په ځانوژنه لاس پوري کوي. په انګلستان کې دوه پر درېيمه برخه خلک د خپل ژوندانه په ترڅ کې له دې ناروغۍ سره لاس او ګريوان وي.

د افغانستان د روغتيا وزارت په يوه وروستي خبر کې د رواني ناروغیو کچه په هيواد کې ډيره لوړه ښودل شوې چې له هغې جملې څخه خپګان هم يوه پراخه ناروغي ده.

خپګان د وجود يو نورمال او لازمي غبرګون دی، خو که ډير دوامدار شي نو بيا ناروغي ګڼل کيږي. کله چې انسان د ژوند د کړاوونو او ستونزو سره مخامخ وي، نو ډېری مهال کېدلای شي، چې دا څيزونه د خپګان لامل شي.

په عادي (نورمال) حالت کې خپګان د لنډې مودې لپاره دوام مومي، چې په رنځ کې نه شميرل کيږي او د انديښنې وړ نه وي. د خپلوانو پر مړينه خپګان، تر شخړو وروسته او هسې کله کله زړه تنګۍ دا د نورمال خپګان بېلګې دي.

که خپګان لږ تر لږه تر دووه اوونيو وغزېږي او يا د انسان د عادي ژوند مخه ونيسي، نو بيا ناروغي ګڼل کيږي.

له خپګان سره ډيری مهال ځينې نورې ستونزې هم غاړه راځي لکه زښته اندېښنه کول، لږ او يا ډير خوب کول، ډېره ستړيا او په کارونو کې بې زغمه کېدل.

د خپګان اصلي لاملونه څرګند نه دي او هر څوک د ژوند په ترڅ کې له خپګان سره مخامخېدلای شي.

خپګان په هغه کسانو کې چې مور يا پلار يې په دې رنځ اخته وي ډير دی. ځينې څيزونه او حالات د خپګان د را منځ ته کيدلو چانس ډېروي، لکه له دردوونکو حادثو سره مخامخېدل، د کورنيو غړو او خپلوانو مړينه او ژوبله، د شتمنيو، کارونو او يا ټولنيز مقام له لاسه ورکول، کورنۍ ستونزې لکه طلاق او يا هم داسې نورې ستونزې.

په ځينو خلکو کې خپګان کېدلای شي چې په ناڅاپي ډول بې له هېڅ لامله را منځ ته شي.دا هم څرګنده ده چې ښځې د نارينه وو په پرتله په خپګان ډيرې اخته کيږي.

ځينې نور لاملونه هم شته چې د دې ناروغۍ د پېښېدلو چانس لوړه وي، لکه فزيکي (ځاني) ناروغۍ کومې چې دوامداره درملنه غواړي، لکه د شکرې ناروغي، د سرطان او د زړه ناروغۍ. همداسی د ژوند د لومړنيو اړتياوو نه لرل، په مخدره توکو روږدي کېدل، د چاپېريال ککړتيا او ورسره اړوندې ستونزې او همداسې نور.

که خدای غوښتل په بله ليکنه کې به د خپګان نښې او نښانې بیان کړم

]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d8%a7%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%be%d9%88%d9%87%d9%86%d9%87/%d8%ae%d9%be%da%ab%d8%a7%d9%86%d8%8c-%da%98%d9%88%d8%b1-%d8%ae%d9%be%da%ab%d8%a7%d9%86/feed/ 0
کورونا که وچکۍ -محرقه http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%da%a9%d9%88%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%da%a9%d9%87-%d9%88%da%86%da%a9%db%8d-%d9%85%d8%ad%d8%b1%d9%82%d9%87/ http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%da%a9%d9%88%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%da%a9%d9%87-%d9%88%da%86%da%a9%db%8d-%d9%85%d8%ad%d8%b1%d9%82%d9%87/#respond Tue, 09 Jun 2020 01:54:11 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7668 نن سبا ولې په افغانستان کښې محرقه زیاته شوې؟ ځینې ډاکټران او عام خلک ولې هک پک دي چې اوس کومه محرقه او کومه د کرونا ناروغي ده؟ د دغه حالت ناوړه پایلې څه دي؟ محرقه او د کرونا ویروس ناروغي دواړه د تبې ناروغۍ دي او یو بل ته ورته نښې نښانې لري، خو […]]]>

نن سبا ولې په افغانستان کښې محرقه زیاته شوې؟ ځینې ډاکټران او عام خلک ولې هک پک دي چې اوس کومه محرقه او کومه د کرونا ناروغي ده؟ د دغه حالت ناوړه پایلې څه دي؟

محرقه او د کرونا ویروس ناروغي دواړه د تبې ناروغۍ دي او یو بل ته ورته نښې نښانې لري، خو په محرقه کښې د ګېډې درد او اسهالات یا قبضیت عام وي او په کرونا کښې تنفسي ستونزې لکه پرله پسې ټوخۍ او لنډه لنډه ساه اخیستل څرګندې نښې وي. هو، دا نښې ښايي په ځینو خلکو کښې ډېرې ملایمې او یا هم هیڅ نه لیدل کېږي چې د کلینکي لوحې پر بنسټ د ناروغي په پېژندلو کښې ستونزه رامنځته کوي. پداسې حالت کښې ډاکټران د تشخیص لپاره په لابراتواري ازموینو او نورو وسایلو تکیه کوي. خو …

په افغانستان کې د کورونا ټسټونو ته کمه لاسرسي، د دې نوې ناروغۍ سره د ځينو ډاکټرانو کمه تجربه او هم د دې ناروغۍ په وړاندې د خلکو په منځ کښې سټېګما یا بدنامي د دې لامل شوي چې دکرونا اوسنۍ ګډه وبا د محرقې په نامه وپېژندل شي.

د دې حالت یو بل لامل هم دا دی چې په افغانستان کښې د محرقې د تشخیص لپاره عامه لابراتواري ازموینه چې ارزانه او ګړندۍ نتیجه ورکوي د ټایفوډاټ ټسټ دی. دغه ازموینه په وينه کښې د ناروغي د عامل يا انټي جن په ځای د محرقې د عامل (د سلمونيلا بکټريا) په وړاندې د وجود دفاعي غبرګون يا انټي باډي (IgM او IgG) مالوموي. ستونزه دا ده چې د دې ازموينې ځیرکتیا یا حساسیت خورا کم دی او ډېر وخت هغه ناروغان چې اصلا سلمونیلا نلري، نتیجه یې په دروغو د ريښتیا ښودل کېږي. له همدې امله د روغتیا نړیواله اداره او نورې معتبرې ادارې د محرقې د تشخیص لپاره د دغه ازموینې د ترسره کولو پلوي نه کوي. په اوس وخت کښې چې په ښارونو کښې پاکو اوبو او خواړو ته لاسرسۍ او د خلکو عام پوهاوۍ د پخوا پرتله خورا ښه شویدی، د محرقې پېښي د مخکښې نه ډېرې ټیټې دي. بیا هم که یو ډاکټر په ناروغي د محرقې شک پیدا کوي، د تشخیص سیی چاره یې د وینې او یا هم غایطه موادو کلچر دی چې باید ترسره شي.

د کورونا ناروغي د محرقې په نامه پېژندل ددې لامل ګرځي چې ناروغ د اړتیا پرته د مکروب ضد قوي درملونه وکاروي. دغه ډول د مکروب ضد د درملونو عام کارول ددې لامل ګرځي چې د بکتریاوو په وړاندې دغه درملونه لوړ مقاومت را پیدا کړي چې په افغانستان کښې دا چاره لا د مخکښې نه د روغتیا په وړاندې ستره ننګونه ده. خو په لنډ وخت کښې لدې هم لویه ستونزه دا ده چې ناروغ ته د کرونا په ځای د محرقې د خپرېدو د مخنيوي سپارښتنې کېږي. ناروغ ښايي د ناپاکه لاسونو، ناپاکه اوبو، خوړو او لوښو سره پوره پام وکړي مګر د تنفسي لارې د کرونا ویروس د ناروغي د خپرېدو نه ناخبره، ممکن د کور نور غړي او شاواخوا خلک په دې ناروغۍ اخته کړي.

په ټوله کښې که ډاکټر د کرونا ټسټ ته د نه لاسرسي په صورت کښې له ناروغ نه ددې وېره لري چې ورته ووايي په تبه یې د کرونا شک لري، کم له کمه دې په اوس وخت کښې د تبې (او ټوخي) هر ناروغ ته د سملاسي ګوښې کیدو او د کرونا ویروس د خپریدا د مخنیوي ټولې سپارښتنې وکړي. دا چې که د محرقې، ملاریا او یا کومې بلې تبې شک هم ورباندې کوي، په ورته وخت کښې دې د دغه ناروغیو سيي ازموینې ترسره کړي.

د کرونا ویروس ناروغي اوس په افغانستان کښې خپره ده. دغه ناروغي نه مرګوني ده نه بدمرغه. نه یې ناروغي او نه یې هم مرګ کوم شرم دی. د ناروغي سیر په ډېرو کښې ډېر ملایم دی، خو څه چې مهم دي د حقیقت منل او د ناروغي د لیا ډېرې خپرېدا د مخنیوي لپاره د روغتیا د سپارښتنو عملي کول دي.

-خپل لاسونه له صابون سره مینځئ

-له خلکو نه د دوه متره واټن مراعات کړئ

-په عامه ځایونو کښې د ماسک نه کار واخلئ

که تبه او نورې نښې ولرئ د کور او کارځای له نورو خلکو نه په کور کښې ځان ګوښې کړئ.

]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%da%a9%d9%88%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%da%a9%d9%87-%d9%88%da%86%da%a9%db%8d-%d9%85%d8%ad%d8%b1%d9%82%d9%87/feed/ 0
د روغتیا معنا http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7-%d9%85%d8%b9%d9%86%d8%a7/ http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7-%d9%85%d8%b9%d9%86%d8%a7/#respond Sat, 06 Jun 2020 03:13:49 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7623 روغتیا یو داسی حالت ته وایي چې انسان په کې دبشپړ فزیکي(باندیني ځان او داخلي غړو )،بشپړ رواني روغوالي او جوړوالي او هم ټولنیز قرار او هوساینې برخمن وي. ډیره اړینه خبره دا ده چې یواځې د ناروغې نه شتون روغتیا نه ګڼل کیږي. بله دا چې د انسان فزیکي او رواني روغتیا د یو […]]]>

روغتیا یو داسی حالت ته وایي چې انسان په کې دبشپړ فزیکي(باندیني ځان او داخلي غړو )،بشپړ رواني روغوالي او جوړوالي او هم ټولنیز قرار او هوساینې برخمن وي. ډیره اړینه خبره دا ده چې یواځې د ناروغې نه شتون روغتیا نه ګڼل کیږي. بله دا چې د انسان فزیکي او رواني روغتیا د یو بل سره او بیا دواړه د ټولنیز قرار او هوساینې سره سیخه اړیکه لري او تل یو بل اغیزمنوي.

په خواشینۍ سره ډیرې وګړي د رواني ناروغتیا او ټولنیز قرار او هوساینې په هکله بې خبره دي او فکر کوي چې روغتیا  د جوړ ځان په معنی او یا د ناروغې نه شتون وي.

د روغ انسان لپاره دا دری واړه څیزونه اړین دي خو په ځانګړی ډول پرته د روغ رواني حالت هیڅکله انسان د پوره روغتیا څښتن نه ګڼل کیږي.

عقلي او رواني ناروغي څه ته وایي؟

زموږ ټول کړه وړه او سلوک، فکرونه او احساسات د مغزو د کنترول او اغيز لاندې دي او په ټوله کې دا ټول څيزونه زموږ د روان (راوني حالت یا د ذهن) څرګندوي کوي او ورسره سيخه او پرلپسې اړيکه لري.

دا فزيکي ناروغتيا نه ده مانا دا چې د مغزو په فزيکي جوړښت يا بڼه کې کوم بدلون نه تر سترګو کيږي خو بیا هم مغزه اغیزمن شوي وي او په پورتنيو دری واړو څیزونو خپل منفي اغيز لري او په دې برخو کې د ځينو ستونزو لامل کيږي چې ورته رواني ناروغتيا ویل کیږي.

د رواني ناروغتیا د تشخیص لپاره کومې ځانګړې معاینې یا ارزونې لکه د وینې معاینه یا داسې نورې نشته او تر ډیره کچه د انسان د خپل ځان په هکله خپل فکر پورې او هم د تیرو تجربو یا اخیستنو پورې او هم د نږدې خپلوانو یا ملګرو زموږ په هکله په پورتنیو درې واړو اړخونو کې د هغوی د فکر او څرګندونو پورې تړلی وي.

روغ او جوړ رواني حالت د نورمال فکر، احساس او کړنو لامل وي او دا بیا په خپل وار په ژوند کې له ستونزو سره د مقاومت، انساني اړیکو د پاللو او د سمو تصمیمونو په نيولو کې څرګند رول لري. روغ انسان او بیا روغ انسانان مانا روغه ټولنه.

]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7-%d9%85%d8%b9%d9%86%d8%a7/feed/ 0
طالبان د کرونا ویروس له سختې څپې سره مخامخ دي http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%a7%d9%86-%d8%af-%da%a9%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%db%8c%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d9%84%d9%87-%d8%b3%d8%ae%d8%aa%db%90-%da%85%d9%be%db%90-%d8%b3%d8%b1%d9%87-%d9%85%d8%ae%d8%a7/ http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%a7%d9%86-%d8%af-%da%a9%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%db%8c%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d9%84%d9%87-%d8%b3%d8%ae%d8%aa%db%90-%da%85%d9%be%db%90-%d8%b3%d8%b1%d9%87-%d9%85%d8%ae%d8%a7/#respond Thu, 04 Jun 2020 16:58:33 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7609 طالبانو افغانستان ته د کرونا ویروس د رسیدو پر مهال ویلي وو چې کولی شي د دې ویروس د خپریدو مخه ونیسي، خو اوس چې له هغه وخته یو څه موده تیره شوې ده دغه ډله نه شي کولای چې تر خپل کنترول لاندې سیمو کې د کوید-۱۹ مخه ډبه کړي.   د افغانستان په سویل […]]]>

طالبانو افغانستان ته د کرونا ویروس د رسیدو پر مهال ویلي وو چې کولی شي د دې ویروس د خپریدو مخه ونیسي، خو اوس چې له هغه وخته یو څه موده تیره شوې ده دغه ډله نه شي کولای چې تر خپل کنترول لاندې سیمو کې د کوید-۱۹ مخه ډبه کړي.  

د افغانستان په سویل کې د طالبانو تر کنترول لاندې د یوې سیمې اوسیدونکي حبیب الرحمان، له میاشتو راهیسې په دې نه پوهیږي چې ټوخی یې د کرونا ویروس له کبله دی او که کومې بلې ناروغۍ.

د هلمند ولایت دغه ۳۲ کلن اوسیدونکی وایي: «زه ټوخیږم، تبه لرم او سینه مې درد کوي. دلته د تشخیص او درملنې کوم مرکز نه شته او نه هم داسې کوم پروګرام شته چې په ترڅ کې یې خلکو ته معلومات ورکړل شي.»

په افغانستان کې اوس هم په رسمي توګه تر ۱۷۰۰۰ زیاتې د کرونا ویروس تایید شوې پیښې ثبت شوې دي. پر دې سربیره چارواکي وایي چې د طالبانو تر کنترول لاندې سیمو کې هم په زرهاو کسان په دې ویروس اخته دي. خو د کرونا د آزموینو، طبي وسایلو او ضعیفه روغتیایي سیستم له کبله ښايي شمیرې تر هغه څه چې ویل کیږي لوړې وي.

طالبانو په مارچ مارچ میاشت کې د کرونا پر ضد یو کمپاین پیل کړې چې په ترڅ کې یې په ټولنیزو رسنیو په خپرو شویو ویډیوګانو د طالبانو جنګیالي ځايي اوسیدونکو ته د ماسکونو او صابون د ویشلو په حال کې ښوول کیږي. خو هغه څه چې په دغو ویډیوګانو کې د خلکو پام ځان ته اړوي دا دی چې دغه جنګیالي آن د ماسکونو ویشلو پر مهال هم ټولنیز واټن نه مراعتوي.

کرونا ویروس په قوي احتمال افغانستان ته له ایران څخه اخراج شویو مهاجرو له ځان سره راوړی دی. طالبانو له دې هیواد څخه راستانه شوي په سلهاو کسان قرنطین کړي هم دي. په ځینو سیمو کې خو دې ډلې آن د حکومت روغتیایي کارکوونکو ته اجازه ورکړه چې د وایروس د خپریدو مخه ونیسي.

خو په وروستیو اوونیو کې د کندز، هلمند، ارزګان او کندهار ولایتونو یو شمیراو سیدونکي له دې شکایت کوي چې د کرونا کړکیچ پر مهال یوازې پریښودل شوي دي. طالبان په دې ولایتونو کې ډیرې سیمې کنترولوي.

طالبانو بیا په کندز کې د حکومت روغتیایي کارکوونکو ته اجازه نه ده ورکړي چې د کرونا ویروس په مخنیوي کې ورسره مرسته وکړي. د کندز د یوې ولسوالۍ ډاکټر صبغت الله، ویلي: «هغوی [طالبانو] وویل چې پخپله به د ویروس د پراخیدو مخه ونیسي.»

صبغت الله اندیښمن دی چې د طالبانو تر کنترول لاندې سیمو کې د کرونا ویروس په اړه عامه پوهاوي ډیره کمه ده. د هلمند ولایت یو اوسیدونکی حاجي قدرت الله، وایي چې په وروستیو وختونو کې یې د طالبانو یوه ډله ولیده چې په یوه کلنیک کې یې ویډیو ثبتوله، خو په خبره یې دغه کسان بیا دې سیمې ته را نه غلل. هغه وایي: «ما نه دي لیدلي چې څوک دې د کرونا ویروس په اړه د عامه پوهاوي د لوړولو په موخه څه وکړي.»

خو د طالبانو قوماندانان بیا ټینګار کوي چې د کرونا ویروس پر ضد مبارزه کې مرسته کوي. د طالبانو یوه قوماندان حفیظ محمد، د ارزګان د مرکز په اړه وویل: «هغه څوک چې لوړه تبه، ټوخی او ځان دردي ولري، ترینکوټ که لیږدول کیږي.»

پخپله طالب جنګیالي او قوماندانان هم له کرونا ویروس څخه په آمان کې نه دي پاتې شوي. ویل کیږي چې د دې ډلې څو لوړپوړي غړي په دې ویروس اخته دي. طالبان بیا دغه رپوټونه ردوي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد، ویلي دي چې ډلې یې خلکو ته د کرونا ویروس په اړه معلوماتي پاڼې ویشلې دي. هغه زیاته کړې ده: «زموږ ګرځنده ګروپونه د موټرسایکلونو په مرسته هغه خلک چې د کرونا ویروس علایم ولري، روغتونونو ته لیږدوي.»

خو روغتیایي کارپوهان وایي چې طالبان د دې وړتیا نه لري چې د کرونا ویروس مخه ونیسي. روغتیایي چارواکي حامد احمدي، وویل: «هغو امبولانسونه او مسلکي کسان نه لري چې له خلکو سمپلونه واخلي او د کرونا ناروغانو درملنه وکړي.»

dw.com/ps

آژانسونه/ م.ج

]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%a7%d9%86-%d8%af-%da%a9%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%db%8c%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d9%84%d9%87-%d8%b3%d8%ae%d8%aa%db%90-%da%85%d9%be%db%90-%d8%b3%d8%b1%d9%87-%d9%85%d8%ae%d8%a7/feed/ 0
د کوچني اختر د لمانځلو ځیني روغتیايي لارښوونې http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%da%a9%d9%88%da%86%d9%86%d9%8a-%d8%a7%d8%ae%d8%aa%d8%b1-%d8%af-%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%86%da%81%d9%84%d9%88-%da%81%db%8c%d9%86%d9%8a-%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7%d9%8a%d9%8a-%d9%84%d8%a7/ http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%da%a9%d9%88%da%86%d9%86%d9%8a-%d8%a7%d8%ae%d8%aa%d8%b1-%d8%af-%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%86%da%81%d9%84%d9%88-%da%81%db%8c%d9%86%d9%8a-%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7%d9%8a%d9%8a-%d9%84%d8%a7/#respond Sun, 24 May 2020 15:37:05 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7485 دا چې دا ځل زموږ هیوادوال کوچنی اختر په داسي حال کې لمانځي چې موږ له داسي یوې بد مرغې اوبا سره مخ یوو چې تراوسه یې هم تداوي نشته؛ ولي بیا هم موږ کولای سو چې په ځینو ساده کارونو سره د دې ناروغۍ تر یو حده مخنيوی وکړو. ځیني داسي لارښووني چې په […]]]>

دا چې دا ځل زموږ هیوادوال کوچنی اختر په داسي حال کې لمانځي چې موږ له داسي یوې بد مرغې اوبا سره مخ یوو چې تراوسه یې هم تداوي نشته؛ ولي بیا هم موږ کولای سو چې په ځینو ساده کارونو سره د دې ناروغۍ تر یو حده مخنيوی وکړو.

ځیني داسي لارښووني چې په عملي کولو سره یې کیدای سي تر ډېره د کورونا وایروس مخنیوی وکړئ په لاندې ډول دي:

۱ – هڅه وکړئ په جومات کې له خپلو نورو مسلمانانو وروڼو سره د سټړي مشي پر مهال د لاس ورکولو، ښکلولو او غېږي ورکولو څخه په کلکه ډډه وکړئ.

۲ – روغبړ د ټولنیز واټن په مراعاتولو سره ترسره کرئ ممکن تاسو په دې کار سره د ډول ډول غبرګونونو سره مخ سئ خو پروا یې مه کوئ ځکه هغه کسان چي پر تاسو نیوکې کوي نه پوهېږي که پوهیدلی داسي یې نه کول خو ستاسو مسؤلیت د یو لوستي کس په توګه دا دی چي دا عملي کړئ.

۳ – د اختر د لمانځه کولو لپاره له کور څخه له ځان سره موسله (جای نماز) یوسئ او که کولای سئ ماسک ووهئ د ماسک وهل د ډیرو سترو علماو په نزد په اوسني حالت کې روا دی او هیڅ شرعي ستونزه نلري.

۴ – له لمانځه څخه د راوتلو پر مهال تلوار مه کوئ او له ګڼې ګوڼي څخه ځانونه وساتئ تر هغه وخته چي ګڼه ګوڼه کمېږي په یو ګوښه کي انتظار وباسئ.

۵ – اول خو هڅه وکړئ په کورونو کې پاته سئ بیا هم که چیري ډیر مجبوره یاست ټول لوړ څه په نظر کې ونيسئ او ټولنیز واټن مراعات کړئ.

۶ – په کورنۍ کې مو د لوړ عمر لرونکو کسانو ته تر خپله وسه هڅه وکړئ ویټامین لرونکې مېوې او ګټور خواړه ورکړئ تر څو د بدن دفاعي سيستم یې پیاوړی سي.

۷ – د کورونا وایروس څخه د ځان ساتنې په موخه هیڅ ډول دستکشي مه کاروئ ځکه دستکشي د عامو او روغو کسانو لپاره هیڅ ګټه نلري بلکې کیدای سي د ناروغیو د انتقال لامل هم وګرځي دستکشي یوازې د طبي کارکوونکو لپاره دي.

۸ – ناروغانو ته د پوښتنې او ورتګ پر مهال ټولنیز واټن مراعاتول ډیر زیات مهم دی هڅه وکړئ ناروغانو ته ډیر مه ورنژدې کیږئ.

۹ – هیڅ ماشوم ته اجازه مه ورکوئ چي لاس مو مچ کړي او د خپلو کورونو ماشومانو ته هم اجازه مه ورکوئ چي کوم ځای ولاړ سي که بیا هم ځي باید ورته وویل سي چي له هیچا سره روغبړ په لاس مه کوئ او مه یې هم لاس مچوئ.

۱۰ – دا چي د ګرمۍ موسم دی لاسونه ژر خوله کیږي او د ناروغیو او ميکروبونو لپاره ډیر مساعد وي نو په دوامداره توګه مو لاسونه په صابون یا هم لاس مینځلو مایع پرېمینځئ.

د دې ځیني کارونو ترسره کول ځکه اړین دي چي ډیری داسي کسان چي تاسو یې هیڅ فکر نه کوئ کیدای سي په کورونا ویروس اخته وي او په کورونا ویروس اخته کسان که څه هم اعراض او علایم ونه لري بیا هم دا ناروغي د یو کس څخه بل کس ته انتقالیږي نو ځکه ډېر احتياط پکار دئ.

]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%da%a9%d9%88%da%86%d9%86%d9%8a-%d8%a7%d8%ae%d8%aa%d8%b1-%d8%af-%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%86%da%81%d9%84%d9%88-%da%81%db%8c%d9%86%d9%8a-%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7%d9%8a%d9%8a-%d9%84%d8%a7/feed/ 0
سرچینه: د روغتیا نړیوال سازمان http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%b3%d8%b1%da%86%db%8c%d9%86%d9%87-%d8%af-%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7-%d9%86%da%93%db%8c%d9%88%d8%a7%d9%84-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86/ http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%b3%d8%b1%da%86%db%8c%d9%86%d9%87-%d8%af-%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7-%d9%86%da%93%db%8c%d9%88%d8%a7%d9%84-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86/#respond Wed, 13 May 2020 04:11:49 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7357 ارو مرو یې ولولئ، یوازې پینځه دقیقې وخت مو اخلي، مالومات کره، عام فهمه او اړین دي، ما یې ځکه د ژباړې هڅه وکړه چې یو خو دقیق او کره وو، یانې د روغتیا نړیوال سازمان وړاندې کړي، بل دا چې دغو پوښتنو یوازې ژباړه غوښته، مسلک نه او تر ټولو مهمه دا چې موږ […]]]>
ارو مرو یې ولولئ، یوازې پینځه دقیقې وخت مو اخلي، مالومات کره، عام فهمه او اړین دي، ما یې ځکه د ژباړې هڅه وکړه چې یو خو دقیق او کره وو، یانې د روغتیا نړیوال سازمان وړاندې کړي، بل دا چې دغو پوښتنو یوازې ژباړه غوښته، مسلک نه او تر ټولو مهمه دا چې موږ باید د کرونا په اړه ځانونه او خپل خلک اپډېټ کړو، نور خلک دا کار په ډېره چټکۍ کوي.
خپله او د کورنۍ غړو ته یې ولولئ او چې ومولوستل، حتما یې تر نورو هم ورسوئ.
هغه پوښتنې چې ډېری خلک یې د کرونا یا COVID-19 ویروس په اړه کوي:
۱: د دې ویروس عوارض کوم دي؟
ځواب: معمول اعراض یې: تبه، ستړیا او وچ ټوخی دی.
نامعمول اعراض یې: د عضلاتو درد، ستوني درد، د پزې بندېدل، د پزې اوبه بهیدل او اسهال/پېچ دی. په دې ویروس ځینې اخته ککړ کسان بې له عوارضو هم وي.
۲: کوم کسان باید روغتیایي مرکزونو ته لاړ شي؟
ځواب: هغه کسان چې تبه لري، ټوخی لري او په سا اخیستو کې ستونزه لري.
۳: په دې ویروس ټول ککړ کسان په روغتون کې بسترېدو ته اړتیا لري؟
ځواب: پر دې ویروس 80% هغه ککړ کسان چې کوم ځانګړي اهتمامات ونه لري، روغېږي، او پر دې ویروس له هرو شپږو ککړو کسانو څخه ښایي د یوه یې حالت خراب شي او د سا اخیستنه یې ستونزمنه شي، چې دا ډول کس په روغتون کې بسترېدو ته اړتیا لري.
۴: آیا پر دې ویروس د ککړو شیانو او لوښو سره په مازې لاس لګېدو سره پرې ککړېږو؟
ځواب: نه، دا ویروس د پوستکي له لارې بدن ته نه ننوځي، یوازې هغه وخت یو کس پرې ککړېږي چې پر دې ویروس ککړ لاس خولې، سترګو او پزې ته وروړي.
۵:له هغه کس نه چې د دې ویروس د ککړتیا شک پرې کېږي، څومره باید لرې اوسو؟
ځواب: هغه کسان چې پر دې ویروس ککړ دي یا یې د ککړتیا شک پرې کېږي، دا ویروس د ټوخي په وسیله او د سا اخیستو پر مهال چې کومه هوا بهر ته را وباسي، خپروي، نو ځکه له دغه ډول کسانو څخه باید د ۱-۲ میترو پورې واټن ولرو.
۶: ایا پر دې ویروس د هغو ککړو کسانو څخه چې اعراض یې نه لري، دا ناروغي نورو ورځي؟
ځواب: له هغو کسانو چې د دې ناروغۍ اعراض نه لري، نورو ته د دې ناروغۍ د خپرېدو چانس لږ دی.
.
۷:د دې ویروس د خپرېدو او ډېرېدو د مخنیوي لپاره کوم روغتیايي ټکو ته پام وکړو؟
ځواب : په اوبو او صابون یا الکولو سره د لاسونو مینځل.
– له هغه کسانو چې د دې ویروس اعراض لري د یو میتر په واټن لرې کېدل.
ککړ یا ناپاک لاسونه خولې، پزې او سترګو ته نه وړل.
– په هوا یا کوټه کې د ویروس د نه خپرېدو یا محدویت لپاره باید د ټوخېدو پر مهال کاغذي دستمال وکارو یا هم پخپلت څنګله کې وټوخېږو.
– که د ناروغۍ احساس مو کاوه باید په کور پاتې شئ، که سختې سایزې ستونزې او له ټوخې سره تبه کوم کس ته پیدا شوه، اړوند روغتیايي مرکز ته دې لاړ شي
– هغه ځایونو ته له تګه ډډه کول چې د دې ویروس د شته والي خطر پکې ډېر دی
.
۸: ایا پر کرونا اخته کېدو ته اندېښمن شو؟
– په ټوله کې هغه ناروغي چې له کرونا ویروس راپیدا کېږي، اسانه وي، په ځانګړي ډول په ماشومانو او ځوانانو کې؛ نیږدې ۲۰ سلنه کسان داسې وي چې روغتوني مرستو ته اړتیا لري او هو! خلک د دې ویروس له زیانونو څخه د ځان د او خپلوانو په اړه اندېښمن دي.
۹: کوم کسان پر دې ناروغۍ د اخته کېدو له سخت خطر سره مخ دي؟
ځواب -ډېر ځله د لوړ عمر لرونکي او هغه کسان چې (د وینې لوړ فشار لري، د زړه ناروغۍ لري، سایزې یا تنفسي ناروغۍ لري، سرطان او د وینې د لوړ شکر لرونکي) وي، له کرونا د راپیدا کېدونکې سختې ناروغۍ له خطر سره مخ دي.
۱۰: ایا د انټي بایوټیکو درملو اخیستل/خوړل د کرونا د مخنیوي او درملنې لپاره ګټور دي؟
ځواب – نه، انټي بایوټیک درمل د باکتریایي ناروغي لپاره اغېزناک دي، نه د ویروسي ناروغۍ لپاره.
۱۱: ایا د کرونا درملنه یا درمل پیداشوي/جوړ شوي دي؟
ځواب- د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) تر دې مهاله د کرونا د درملنې یا مخنیوي لپاره د هېڅ ډول درملو سپارښتنه نه کوي، پاتې دې نه وي چې په ځینو هېوادونو کې د کرونا ویروس د درملو یا واکسین جوړولو لپاره کلینکي څېړنې روانې دي.
۱۲:ایا ماسک وتړو/واچوو؟
ځواب- که تاسو پر کرونا ویروس ککړ یئ یا ټوخېږئ، یا پر کرونا ویروس له ککړ کس سره مو مخه ده، باید ماسک وتړئ، له دې پرته، نه!
روغتیا نړیوال سازمان په نړۍ کې د ماسکونو د کمښت خبرتیا ورکړې کړې ده او خلکو ته سپارښتنه کېږي چې له اړتیا پرته ماسکونه ضایع نه کړي.
۱۳: دا ویروس څومره وخت په یوه سطحه پاتې کېږي؟
ځواب -تر اوس د نوي کرونا ویروس covid -19 په اړه دا څرګنده نه ده، خو که د کرونا ویروسونو ته پام وکړو، پر سطحو یې د پاتېدو وختونه توپیر کوي، له څو ساعتو نیولې بیا تر څو ورځو پورې؛ او دا هم د یوې سطحې د تودوښې او رطوبت د درجو له مخې بدلون کوي، ښه دا ده چې پر دې ویروس د یوې سطحې د ککړېدو د شک په صورت کې دا ډول سطحې پر عفوني ضدو مایعاتو پاکې کړو.
۱۴: د هغو هېوادونو مالونه او توکي چې موږ ته را رسېږي او په یادو هېوادونو کې کروناویروس ډېر خپور شوی/خپرېدونکی هم دی، له کرونا ویروس څخه خوندي دي؟
ځواب-هو، د دې ډول مالونو په وسیله د خلکو ککړتیا لږه ده، ځکه دا مالونه په بېلابېلو شرایطو کې د یو څه وخت لپاره په تودوخه او رطوبت کې پرېږدي او دا کار پر ویروس د خلکو د ککړتیا خطر راکموي.
۱۵: کومه کارونه باید ونه کړو؟
ځواب- له سیګرېټ څکولو، د څو غبرګو ماسکونو له تړلو او انټي بایوټیکو د کارونې څخه باید ډډه وکړو.
۱۶: ایا نوی کرونا ویروس د هوا له لارې لېږدیږي؟
ځواب- دا چې نوی کروناویروس دروند دی او په هوا کې د زیات وخت لپاره ځوړند نه شي پاتېدلی، په چټکۍ سره پر شیانو او ځمکه کېني، نو که له ناروغ سره له یو میتر څخه کم واټن ولرئ نو پر دې ویروس د ککړې هوا د تنفس امکان شته، له دې پرته د هوا له لارې نه لېږدېږي.
ژباړه: ایمل ښمر
ماخذ: د روغتیا نړیوال سازمان وېبپاڼه
]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%b3%d8%b1%da%86%db%8c%d9%86%d9%87-%d8%af-%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7-%d9%86%da%93%db%8c%d9%88%d8%a7%d9%84-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86/feed/ 0
د خولې د بد بوی عوامل او د درملنې لارې چارې http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%d8%ae%d9%88%d9%84%db%90-%d8%af-%d8%a8%d8%af-%d8%a8%d9%88%db%8c-%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a7%d9%88-%d8%af-%d8%af%d8%b1%d9%85%d9%84%d9%86%db%90-%d9%84%d8%a7%d8%b1%db%90-%da%86%d8%a7/ http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%d8%ae%d9%88%d9%84%db%90-%d8%af-%d8%a8%d8%af-%d8%a8%d9%88%db%8c-%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a7%d9%88-%d8%af-%d8%af%d8%b1%d9%85%d9%84%d9%86%db%90-%d9%84%d8%a7%d8%b1%db%90-%da%86%d8%a7/#respond Sun, 10 May 2020 17:59:51 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7335   د خولې د بدبويي  ( Bed Breath\Halitosis) ډېر لاملونه دي، په روژه کې عموماً د خوله بوی ځکه زيات وي، چې د وجود مايعات کم وي، خوله وچه وي او په خوله کې لاړې کمې وي. اکثره خلکو ته د خپل ځان مالومات نه کيږي، چې له خولې يې بوی ځي او که نه؛ […]]]>
  د خولې د بدبويي  ( Bed Breath\Halitosis) ډېر لاملونه دي، په روژه کې عموماً د خوله بوی ځکه زيات وي، چې د وجود مايعات کم وي، خوله وچه وي او په خوله کې لاړې کمې وي. اکثره خلکو ته د خپل ځان مالومات نه کيږي، چې له خولې يې بوی ځي او که نه؛ خو هغه کسان چې ورسره سروکار لري؛ هغوی يې حس کوي، ممکن هغوی يې له نزاکت او شرم له وجې څه ورته ونه وايي.
د خولې د بدبويي لاملونه:
۱ــ  بېلابېلې بکترياوې، چينجن غاښونه، د اورۍ او ستوني تکليفونه، د مايعاتو کمی، د هوږې، ګندنې، خامو پيازو، چکني او اچارو خوراک او داسې نور.
۲ــ کله چې خوراک وکړو، د غاښونو په منځ کې د خوړو پاتې شوني هم بدبويي رامنځته کوي. هغه پاتې شوني خوړو سره بکترياوې وده کوي، چې پای کې هم د خولې بدبويي رامنځته کيږي او هم مو غاښونه نور هم پسې چينجن کيږي.
۳ــ له دې پرته د ټانسلونو په ستوني کې د زياتي غوښې له امله هم بدبويي رامنځته کيږي.
۴ــ په روژه کې کوښښ پکار دی، چې زيات مايعات واخلئ، ځکه د مايعاتو کمی مو د خولې بدبويي زياتوي. که د ورځې کريم او برس نشئ کارولئ مسواک کارول جايز دي، د شپې له ويده کېدو وړاندې او همداسې د پسيمي په وخت کې ارو مرو خوله برس کوئ، هڅه وکړئ چې د غاښونو سربېره مو پر ژبه هم برس او کريم ووهئ.
۵ــ له شرابو، سګرټو، نصوارو او نورو نشه يي توکو له استعمال څخه هم د خولې بدبويي پيدا کيږي. دا چې د نشه يي توکو نور زيانونه څه دي، په دې ډېر خبرې کېدای شي؛ خو اوس به يې دومره يادونه وکړو، چې د زړه، سږو، سرطان او تنفسي سستم اکثره ناروغۍ د همدې له امله رامنځته کيږي.
۶- د معدې له السر، زیات تېزابیت او د هیلیکو باکټیریا له امله هم د خولې بد بوی وي.
څنګه وپوهيږو چې له خوله مو بدبوی کوي که نه؟
که مو په خوله کې لاړې ټينګې او کمې وې، خوله مو وچېدله، د ژبې پر سر مو سپن رنګې طبقه وه او يا مو نشه يي توکي کارول؛ نو پوی شئ چې خوله مو بدبويي لري.
درملنه:
۱ــ غاښونه مو هر وخت برس يا مسواک کړئ.
۲ــ د ستوني يا تنفسي ناروغيو په وخت کې له ډاکټر سره مشوره وکړئ.
۳ـــ که مو غاښونه تور او چينجن وو، ډک او پاک يې کړئ.
۴ــ د شپې زيات خوراک مه کوئ.
۵ـــ مايعات زيات اخلئ.
۶ــ نشه يي توکي مه کاروئ.
۷ــ هر وخت کوښښ وکړئ چې د غاښونو د پريمينځلو ځانګړي لوشن غرغره کړئ، له دې سره به مو هم غاښونه پاک وي، هم به مو ستونی نه مکروب کيږي او هم به مو خوله بوی نه کوي. که نور نه وي، هايدورجن پيروکسايد له مناسبه اندازه اوبو سره ګډوئ او بيا يې په خوله غړوئ.
۸ــ د ژاولو ژوول مو هم د خولې بوی ورکوي، هم مو غاښونه پاکوي او هم مو هاضمه جوړوي.
۹ــ د نعنايا پودينه ژوول او خوړل هم د خولې بوی ورکوي او هم هاضمه جوړوي. اکثره د غاښونو په کريمونو کې له پودينې څخه ګټه اخيستل کيږي.
۱۰ــ د لونګو او ايل ژوول مو هم د خولې بدبويي ورکوي او هم د هاضمې په جوړولو کې مرسته کوي.
۱۱ـــ ويټامين سي لرونکي خواړه؛ لکه مالټه، ليمو او نور…  مو هم خوله لمده ساتي او هم مو د خولې بوی ورکوي.
۱۲ــ ګشنيز يا دڼيه هم د غاښونو بدبويي ورکوي، ګشنيز اورۍ روغې ساتي او د غاښونو له توريدو مخنيوی کوي، د يوناني طب له مخې ګشنيز په طبي بوټو کې  حسابيږي، وچ او سوړ طبېعت لري، همدا رنګه د ميندو شيدې هم زياتوي، له دې پرته د غاښونو د درد د ارامولو لپاره دګشنیزو تخم يا دانې ژوول ګټه کوي.
۱۲ـــ په روژه کې مو که خولې بوی کاوه، له پیشلمي وروسته مو ارو مرو غاښونه او ژبه برس کړئ، کوښښ وکړئ چې د ښه کيفيت کريم استعمال کړئ. کوچنۍ ټوټه ادرک يا زنجبيل وژويئ، يو څو شېبې يې اوبه په خوله کې پرېږدئ، له دې وروسته بيا خوراک مه کوئ.
]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d8%b1%d9%88%d8%ba%d8%aa%db%8c%d8%a7/%d8%af-%d8%ae%d9%88%d9%84%db%90-%d8%af-%d8%a8%d8%af-%d8%a8%d9%88%db%8c-%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%a7%d9%88-%d8%af-%d8%af%d8%b1%d9%85%d9%84%d9%86%db%90-%d9%84%d8%a7%d8%b1%db%90-%da%86%d8%a7/feed/ 0
!کورونا ویروس په کمه مه نیسئ http://www.afghansabawoon.com/%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%84%db%90/%da%a9%d9%88%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%db%8c%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d9%be%d9%87-%da%a9%d9%85%d9%87-%d9%85%d9%87-%d9%86%db%8c%d8%b3%d8%a6/ http://www.afghansabawoon.com/%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%84%db%90/%da%a9%d9%88%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%db%8c%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d9%be%d9%87-%da%a9%d9%85%d9%87-%d9%85%d9%87-%d9%86%db%8c%d8%b3%d8%a6/#respond Mon, 04 May 2020 18:34:05 +0000 http://www.afghansabawoon.com/?p=7279 کورونا وبا تر اوسه په ټوله نړۍ کې په ۲,۳۶۷,۷۵۸ تنو کې خوره شوي ، ۶۰۹,۹۰۵ تنو روغتیا موندلې او ۱۶۳,۱۳۴ تنه ترې مړه شوي دي . همدارنګه د هغه شمیرو له مخې چې لاسته راغلې ، په افغانستان کې ۹۹۶ تنه په کورونا ویروس ککړ شوي او ۳۳ تنه ور څخه مړه شوي . […]]]>

کورونا وبا تر اوسه په ټوله نړۍ کې په ۲,۳۶۷,۷۵۸ تنو کې خوره شوي ، ۶۰۹,۹۰۵ تنو روغتیا موندلې او ۱۶۳,۱۳۴ تنه ترې مړه شوي دي . همدارنګه د هغه شمیرو له مخې چې لاسته راغلې ، په افغانستان کې ۹۹۶ تنه په کورونا ویروس ککړ شوي او ۳۳ تنه ور څخه مړه شوي . د کورونا ویروس د خپریدو کچه ښيي چې دا ناروغې په چټکۍ له یوي لوي وچې بلې لوي وچې ته او له یوه انسان څخه بل انسان ته په اسانۍ لیږدیږي . څرنګه چې د کورونا د وژونکې ناروغۍ درمل تر دې ګړۍ نه دې راوتلې ، نو د نوموړې وبا خپریدل او له هغې څخه دانسانانو ژوند ته د خطر کچه ډيره لوړه او زړه ریږدونکې ده . پرمختللې نړۍ ښایې د کورونا ویروس د مرګ او میر د لږولو تدبیرونه ونیولی شي او ښایي متبادل درملونه وکاروي چې د تلفاتو سطحه کمه کړي .

خو وروسته پاتې هېوادونه ، په تیره بیا افغانستان ممکن د کورونا وبا په قابو کولو کې زیاتې ستونزې وویني او خداي مه کړه د مرګ او میر اندازه لوړه وخیژي . له دې کبله ، ټولو افغانانو او د هغوي کورنیو ته په کار دي چې د نړیوالي روغتیا د سازمان ، د افغانستان د اسلامې جمهوریت د عامي روغتیا د وزارت او نورو اړوندو ارګانونو ، لارښوونو ، خبرتیاؤ او مشورو ته کلکه پاملرنه وکړي . د پاکوالي د ساتنې ، د وقایي په موخه له هغو موادو چې ورته لاسرسۍ ممکن دی استفاده ځانګړی او حیاتي اهمیت پيدا کوي . په کورونو کې پاتې کېدل ، له اړتیا پرته بهر ته له وتلو او له ټولنیزو اړیکو ټينګولو ځانونه ساتل اړین بلل کیږي .

له اړمنو هېوادوالو سره د مرستو سازمانول ، د نرخونو د لوړیدو په وړاندې د اوچت شوي اواز بدرګه کول ، په وړو ګروپونو کې د مرستندویه خدمتونو د موندلو او رسولو له پاره د تیاریو بشپړول ، د چارواکو او اړمنو تر مینځ د ستونزو د حل په موخه د ژوندیو اړیکو جوړول ، د ناغیړیو د لیدلو په صورت کې جوړونکې او بربنډي ګوت نیونې کول او د اړمنو له مرستو ناوړه استفاده کوونکې د قانون منګولو ته برابرول د هر افغان انساني ، اسلامي او افغاني دنده ګڼل کیږي . باور شته که هېوادوال د وړاندې کېدونکو مالوماتو څخه ګټوره استفاده وکړي ، له منطق نه لیرې په تشو تبلیغاتو ونه غولیږي او د وبا د خوریدو په شرایطو کې د نوي ټولنیزو اړیکو د پاللو مراعات وکړي ، په کورونا د اخته ناروغانو د تلفاتو کچه به د خداي ج په فضل ډيره لږه وي . له دې کبله د کورونا وبا په کمه مه نیسئ ، دا انسان وژونکې وبا ده . پوره پاکوالی ، ښه وقاییه ، سمه درملنه ، اړین فزیکې حرکتونه او لوړه روحییه ستاسو د روغتیا چانسونه زیاتوي .

ستاسو هر یو د بشپړي روغتیا په هیله !

]]>
http://www.afghansabawoon.com/%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%84%db%90/%da%a9%d9%88%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%88%db%8c%d8%b1%d9%88%d8%b3-%d9%be%d9%87-%da%a9%d9%85%d9%87-%d9%85%d9%87-%d9%86%db%8c%d8%b3%d8%a6/feed/ 0